مجلس و اقتصاد

مجلس و اقتصاد

عوامل مؤثر بر رشد اقتصادی در برنامه‌های توسعه دوره سند چشم‌انداز 1404 ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فرهاد دژپسند 1
محمد سالاری شهری 2
1 دانشیار، عضو هیئت علمی گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، شهر تهران، ایران
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد اقتصاد نظری، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
10.22034/mec.2025.17646.1097
چکیده
همواره یکی از اهداف مهم دولت‌ها در حوزه اقتصاد کلان، ایجاد رشد اقتصادی باثبات و بالا بوده، از این رو، این هدف در برنامه‌های توسعه نیز جایگاه ویژه‌ای به خود اختصاص داده است. اما، با اینکه کشور ایران تقریباً به سال پایانی اولین سند برنامه چشم‌انداز خود رسیده، عملاً آن اهداف مربوط به نرخ رشد اقتصادی که برای تحقق چشم‌انداز در برنامه‌های توسعه هدف‌گذاری شد محقق نشده، و شناسایی عواملی که مانع تحقق رشد مذکور شده، حائز اهمیت می‌باشد. از این رو، هدف مقاله حاضر بررسی عوامل مؤثر بر رشد اقتصاد ایران در سال‌های پس از ابلاغ سند چشم‌انداز است. بازه زمانی تحقیق از فصل اول سال 1384 تا فصل اول سال 1402 بوده، و برای تخمین مدل از سیستم معادلات همزمان و روش حداقل مربعات دو مرحله‌ای استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که بر اساس معادله سرمایه‌گذاری؛ متغیرهای تولید ناخالص داخلی حقیقی و سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی رابطه مثبت، و شاخص قیمت مصرف‌کننده و تحریم‌های دو مقطع زمانی 1391-1394 و 1397-1400 رابطه منفی با سرمایه‌گذاری حقیقی داشته‌اند. بر اساس معادله صادرات؛ متغیرهای تولید ناخالص داخلی حقیقی و تولید ناخالص داخلی کشور چین رابطه مثبت، و نرخ ارز بازار آزاد، تحریم‌های 1391-1394، و 1397-1400 رابطه منفی با صادرات داشته‌اند. در نهایت، بر اساس معادله تولید ناخالص داخلی حقیقی؛ واردات و ویروس کرونا رابطه منفی، و سرمایه‌گذاری، صادرات، رشد اقتصادی دوره قبل، مخارج دولتی و منابع ناشی از فروش نفت و فرآورده‌های نفتی رابطه مثبت با تولید ناخالص داخلی حقیقی داشته‌اند. همچنین، با توجه به اینکه رابطه مثبت سرمایه‌گذاری و صادرات با GDP نمایان شد، تمامی متغیرهایی که منجر به کاهش یا افزایش سرمایه‌گذاری و صادرات شده‌اند دلیلی بر کاهش یا افزایش تولید ناخالص داخلی نیز بوده‌اند.
کلیدواژه‌ها
سند چشم‌انداز
برنامه‌های توسعه
رشد اقتصادی
سیستم معادلات همزمان
موضوعات
  1. استادی، حسین (1395). عوامل مؤثر بر رشد اقتصادی ایران و اثر افزایش قیمت حامل‌های انرژی. فصلنامه علمی‌پژوهشی پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی. 6 (24). ص 133-144.
  2. اسنودان، برایان و هوآرد، آر. وین (2005). اقتصاد کلان جدید (منشا، سیر تحول و وضعیت فعلی). ترجمه خلیلی عراقی و سوری، تهران، انتشارت سمت.
  3. حقیقت، جعفر و محرم‌جودی، نازیلا (1395). "تأثیر شوک مخارج دولتی بر رشد تولید ناخالص داخلی در ایران: رهیافت ARDL" فصلنامه مدلسازی اقتصادی، 10 (4)، صص 141-166.
  4. خوش‌مو، محمد؛ گودرزی، مصطفی و نوروزی، قاسم. (1400). «پیش بینی تقاضای آب در بخش کشاورزی استان های حاشیه دریای خزر: مقایسه الگوی مارکوف-سوئیچینگ و شبکه عصبی». اقتصاد کشاورزی و توسعه، 29 (4)، صص 205-245.
  5. دبیرخانه کارگروه اقتصادی کرونا (خردادماه 1400). گزارش عملکرد کار گروه مقابله با پیامدهای اقتصادی ناشی از شیوع ویروس کرونا.
  6. دژپسند، فرهاد (1402). برنامه‌ریزی در ایران؛ موفقیت‌ها، شکست‌ها و راهبردهای بهبود عملکرد. تهران، نشر نور علم.
  7. دژپسند، فرهاد و بخارایی، ریحانه (1395). بررسی رابطه توسعه مالی و رشد اقتصادی در ایران بر اساس الگوی اقتصاد کلان پساکینزی. نشریه اقتصاد مالی، شماره 34.
  8. دژپسند، فرهاد و سالاری شهری، محمد (1403). عوامل مؤثر بر نورم در سه برنامه توسعه دوره چشم‌انداز. فصلنامه پژوهشهای برنامه و توسعه، 5 (2)، ص 97 – 131.
  9. دژپسند، فرهاد، سالاری شهری، محمد و محسنی، رضا (1403). اثر فروش اوراق بدهی دولتی به بانک‌ها بر نقدینگی. فصلنامه اقتصاد باثبات، 5 (3)، 5 – 29.
  10. دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله خامنه‌ای. (In. https://farsi.khamenei.ir)
  11. سادات‌اخوی، سید محمد حسین و حسینی، شمس‌الدین (1396). «ارزیابی تاثیر تحریم های اقتصادی بر تورم اقتصاد ایران». فصلنامه اقتصاد کاربردی، 7 ( 21).
  12. سوری، علی (1400). اقتصاد سنجی (جلد دوم). تهران، نشر نور علم.
  13. شورکی، یوسف و واعظی، ویدا (1400). «عوامل موثر بر رشد اقتصادی ایران با توجه به نقش شاخص های توسعه انسانی». فصلنامه رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، 5 (83)، صص 621-641.
  14. طیبی، کمیل؛ نصرالهی، خدیجه؛ یزدانی، مهدی و ملک‌حسینی، حسن (1394). «تحلیل اثر عبور نرخ ارز بر تورم در ایران» (1391-1370). پژوهش‌های اقتصادی ایران،  20 (63)، صص 1-36.
  15. عزتی، مرتضی و سلمانی، یونس (1394). «برآورد اثر تحریم‌های اقتصادی بر رشد اقتصادی ایران». فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، 18 (67).
  16. عیدوزهی، امام‌بخش؛ محبی، محمد و زراعت‌کیش، سید یعقوب (1401). "بررسی عوامل مؤثر بر رشد اقتصادی گروه D8"  پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، 13 (52)، صص 31-46.
  17. فرج‌زاده، زکریا؛ آماده، حمید و عمرانی، محمد (1396). «عوامل تعیین‌کننده‌ی رشد اقتصادی ایران». تحقیقات اقتصادی، 52 (3)، صص 663-686.
  18. فرجی تبریزی، ارشیا؛ هژبر کیانی، کامبیز؛ معمارنژاد، عباس؛ و غفاری، فرهاد (1402). "بررسی عوامل مؤثر بر تولید ناخالص داخلی کشورهای منتخب با تأکید بر نقش نرخ ارز: رویکرد PMG و ARDL " فصلنامه علمی پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، 13 (50)، صص 89-106.
  19. گجراتی، دامودار (1378). مبانی اقتصاد سنجی (جلد دوم)، ترجمه حمید ابریشمی، انتشارات دانشگاه تهران.
  20. موسوی جهرمی، یگانه (1392). توسعه اقتصای و برنامه‌ریزی، انتشارات پبام نور.
  21. مهرآرا، محسن و رضائی برگشادی (1395). "بررسی عوامل مؤثر بر رشد اقتصادی ایران مبتنی بر رویکرد متوسط‌گیری بیزینBMA) ) و حداقل مربعات متوسط وزنیWALS) )" فصلنامه علمی‌پژوهشی پژوهش‌های رشد و توسعه، 6 (23)، 89-114.
  22. نادمی، یونس و بهاروند، ناهید (1397). «مدلسازی عوامل‌مؤثر بر‌رشد‌اقتصادی‌در‌ایران: رویکرد مارکوف-سوئیچینگ‌ گارچ». فصلنامه سیاست‌های مالی و اقتصادی، 6 (24)، صص 33-58.
  23. Azam M. & Khan S. (2020), " Threshold effects in the relationship between inflation and economic growth: Further empirical evidence from the developed and developing world". International Journal of Finance & Economics.
  24. Aziz R. & Azmi A. (2017). " FACTOR AFFECTING GROSS DOMESTIC PRODUCT (GDP) GROWTH IN MALAYSIA". International Journal of Real Estate Studies, 11(4).
  25. Babatunde S.A. (2018). "Government spending on infrastructure and economic growth in Nigeria". Economic Research-Ekonomska Istraživanja, 31(1), pp 997-1014.
  26. Chandana A., Adamu J., & Musa A. (2021). " Impact of Go Impact of Government Expenditur ernment Expenditure on Economic Gr conomic Growth in owth in Nigeria, 1970-2019". CBN Journal of Applied Statistics, 12(1), pp 139-174.
  27. Irwin, D. A (2024). Does Trade Reform Promote Economic Growth? A Review of Recent Evidence. The World Bank Research Observer, Volume 40, Issue 1, PP 147–184.
  28. Kumari R., Shabbir S., Saleem S., Khan G.Y., Abbasi B.A., & Lopez L.B. (2021). " An empirical analysis among foreign direct investment, trade openness and economic growth: evidence from the Indian economy". South Asian Journal of Business Studies.
  29. Mia S. & Akter M. (2019). " Factors Affecting Gross Domestic Product of Bangladesh". IOSR Journal of Economics and Finance, 10(4), pp 66-70.
  30. Olamide E., Ogujiuba, K, & Maredza A. (2022). " Exchange Rate Volatility, Inflation and Economic Growth in Developing Countries: Panel Data Approach for SADC". Economies, 10(67).
  31. Reuben Kira A. (2013). " The Factors Affecting Gross Domestic Product (GDP) in Developing Countries: The Case of Tanzania". European Journal of Business and Management, 5(4).
  32. Shabbir M.S., Bashir M., Abbasi H.M, & Abbasi B.A. (2021), " Effect of domestic and foreign private investment on economic growth of Pakistan". TRANSNATIONAL CORPORATIONS REVIEW, 13(4), pp 437-449.
  33. Uddin I. & Rahman K. (2022). " mpact of corruption, unemployment and infation on economic growth evidence from developing countries". Quality & Quantity.
  34. Yime, Addis (2023). The effects of FDI on economic growth in Africa. The Journal of International Trade & Economic Development, An International and Comparative Review, Vol 32, Issue 1.

  • تاریخ دریافت 23 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 28 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 04 اسفند 1403
  • تاریخ اولین انتشار 04 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1403