مجلس و اقتصاد

مجلس و اقتصاد

عوامل موثر بر نابرابری درآمد با تاکید بر سرمایه‌گذاری خارجی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
راحله حسینی 1
نادر مهرگان 2
یزدان نقدی 3
سهیلا کاغذیان 3
1 دانشجوی دکتری اقتصاد بین الملل دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات
2 استاد اقتصاد دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی دانشگاه بوعلی سینا
3 استادیار اقتصاد دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب
10.22034/mec.2025.17627.1090
چکیده
کاهش نابرابری درآمد، یکی از موضوعات اساسی در تحقق اهداف توسعه پایدار است. نابرابری میان فقرا و ثروتمندان در ایران طی سال‌های‌گذشته افزایش یافته است. این روند تحت تاثیر ترکیبی از سیاست‌های اقتصادی داخلی، تحریم‌های بین‌المللی و عوامل مختلف اجتماعی-سیاسی تشدید شده است. در حالی‌که عوامل متعددی در این پدیده نقش دارند، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) به عنوان یکی از متغیرهای کلیدی مطرح شده است که می‌تواند بر نابرابری درآمدی در ایران تأثیر بگذارد. برخی تئوری‌های اقتصادی همانند تئوری مدرنیزاسیون، بر نقش مثبت سرمایه‌گذاری خارجی در کاهش نابرابری درآمد تاکید دارند اما برخی دیگر همچون تئوری وابستگی و شمال- جنوب استدلال می‌کنند که سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی، موجب افزایش نابرابری درآمد می‌شود. این مقاله با استفاده از رویکرد خودرگرسیون با وقفه توزیعی به بررسی رابطه بین نابرابری درآمد و سرمایه گذاری مستقیم خارجی در ایران طی دوره 1376تا1401 می‌پردازد و بر نحوه تأثیر‌گذاری عوامل مختلف بر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و درنتیجه، توزیع درآمد تمرکز می‌کند. در این مطالعه، علاوه بر بررسی اثر مستقیم سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی بر توزیع درآمد، اثرات تعاملی مولفه‌های اثر‌گذار بر سرمایه‌گذاری خارجی و تاثیر آن‌ها بر نابرابری درآمد سنجیده می‌شود. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد، در کوتاه مدت، در مدل مستقیم، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و درجه باز بودن تجاری، اثر مثبت و معنا‌دار بر ضریب جینی دارند. در دو مدل اثرات مستقیم و تعاملی، رابطه معکوس معنادار بین دولت کارآمد و نابرابری درآمد مشاهده می‌شود. اثر متغیر با وقفه ثبات سیاسی نیز در دو مدل مثبت و معنادار است. ارتقای توسعه مالی و افزایش نرخ بیکاری در مدل اثرات تعاملی موجب افزایش نابرابری درآمد می‌شوند. در بلندمدت، اثر دولت کارآمد بر ضریب جینی، منفی است. هم‌چنین افزایش ثبات سیاسی، نرخ بیکاری و ارتقای توسعه مالی منجر به افزایش نابرابری درآمد می‌شوند. اثر درآمد نفتی معنادار نمی‌باشد. هم‌چنین فرضیه کوزنتس مالی مورد آزمون قرار گرفت و تایید شد.
کلیدواژه‌ها
توزیع درآمد
سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی
ضریب جینی
دولت کارآمد
منحنی کوزنتس مالی
موضوعات
  1. آذربایجانی، کریم، دهشیری ملااسماعیلی، حسن و  دایی کریم زاد، سعید (1392)، بررسی تأثیر تجارت و سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی بر توزیع درآمد در ایران با رویکرد الگوی خودتوضیح با وقفه های گسترده (ARDL)، بررسی های بازرگانی، دوره 11، شماره 61، 82-69.
  2. احمدزاده، خالد، فقه مجیدی، علی و ضرونی، زهرا. (1396)، تأثیر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی بر توزیع درآمد در کشورهای در حال توسعه با تأکید بر ایران, دوفصلنامه جستارهای اقتصادی ایران با رویکرد اقتصاد اسلامی, دوره 13، شماره26 ،180-151.
  3. احمدی، احمدرضا. (1401). تحلیل تأثیر توسعه مالی بر نابرابری درآمدی در ایران: کاربردی از شاخص صندوق بین‌المللی پول. مجله اقتصادی (دوماهنامه بررسی مسائل و سیاستهای اقتصادی). ۲۲ (۷ و ۸) :۶۳-۹۱
  4. برقی اسگویی، محمدمهدی و شکری، مصطفی. (1397). بررسی عوامل اقتصادی مؤثر بر جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در ایران با تأکید بر نقش مالیات بر درآمد(رویکرد فازی)،پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی،9(33)،120-109
  5. خورشیدی، غلامرضا و حسن رنگریز. (1381)، مالیه عمومی و تنظیم خطمشی مالی دولت، نشر مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی، تهران، چاپ اول.
  6. داودی، پرویز و سبزی خوشنامی، حسن . (1400). اثر آستانه‌‌ای توسعه مالی بر نابرابری درآمد در ایران؛ مقایسه بخش بانکی و بازار سهام. پژوهشنامه اقتصادی, (83)21، 163-147.
  7. صابونچی، محمد حسین و رشید زاده، علی. (1393)، اثرجهانی شدن و سرمایه‌گذاری خارجی بر روی توزیع درآمد در ایران, مجله اقتصادی، دوره 14، شماره های 1 و 2، 134-117.
  8. گلدین، یان. (1401). درآمدی بر توسعه اقتصادی، ترجمه: لطفعلی عاقلی، نادر مهرگان . تهران: نشر نورعلم.
  9. مزینی، امیرحسین و مرادحاصل، نیلوفر. (1389). بازشناسی عوامل موثر بر جریان سرمایه گذاری مستقیم خارجی. پژوهشنامه اقتصادی، (7) (ویژه نامه بازار سرمایه))، 35-15.
  10. موسوی جهرمی، یگانه، خدادادکاشی، فرهاد و موسی پوراحمدی، عالمه. (1393). ارزیابی عوامل موثر بر نابرابری درآمدی در جامعه. پژوهشهای اقتصادی ایران، 19(61)، 147-117.
  11. مهرگان، نادر، قاسمی، سحر و سرگل‌زایی، علی. (1401). بررسی اثر مالیات ‌بر ارث‌ بر توزیع درآمد در ایران: رهیافت خودرگرسیون با وقفه توزیعی (ARDL)، بررسی مسائل اقتصاد ایران, دوره 9، 2 (شماره پیاپی: 18), 327-295.
  12. مهرگان نادر، موسایی میثم و کیهانی حکمت، رضا (1387)، رشد اقتصادی و توزیع درآمد در ایران، رفاه اجتماعی، دوره 7، شماره 28، 77-57.
  13. نصیری نژاد، محمدرضا، استادی، حسین و هرتمنی، امیر. (1393). بررسی تاثیر مالیات بر جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی در کشورهای عضو D-8. پژوهش های رشد و توسعه اقتصادی، 4(14)، 38-29.
  14. Adermon, A., Lindahl, M., & Waldenström, D. (2018). Intergenerational Wealth Mobility and the Role of Inheritance: Evidence from Multiple Generations. Economic Journal, 128(612), 482-513.
  15. Ağır, H., Türkmen, S., & Özbek, S. (2020). Finansal Kuznets eğrisi yaklaşımı çerçevesinde finansallaşma ve gelir eşitsizliği i̇lişkisi: E7 Ülkeleri üzerine ekonometrik bir tahmin. BEYDER, 15(2), 71-84.
  16. Akan, Y., Köksel, B., & Destek, M. A. (2017). The financial Kuznets curve in European Union. Economic World, 2017, 25–27.
  17. Altiner, A., Bozkurt, E., & Turedi, S. (2022). The Relationship between Income Inequality and Financial Development: Panel Data Analysis. Business and Economics Research Journal, 13(3), 349-366.
  18. Argun, A. İ. (2016). Gelişmekte Olan Ülkelerde Finansal Gelişme ve Gelir Eşitsizliği. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1, 61-74.
  19. Amponsah, M., W. Agbola, F., & Mahmood, A. (2023).The relationship between poverty, income inequality and inclusive growth in Sub-Saharan Africa. Economic Modelling, 126, 1-20.
  20. Andrea Cornia, G. (2014). Inequality Trends and Their Determinants: Latin America over the Period 1990–2010', in Giovanni Andrea Cornia (ed.), Falling Inequality in Latin America: Policy Changes and Lessons, WIDER Studies in Development Economics. Oxford, online edn, Oxford Academic, 23-48.
  21. Banerjee, A., & Newman, A. F. (1993). Occupational choice and the process of development. Journal of Political Economy, 101, 274-298.
  22. Bastagli, F., Coady, D. & Gupta, M.S.  (2012). Income inequality and fiscal policy. International Monetary Fund, working paper SDN/12/08, 1-35.
  23. Baiardia, D., & Morana, C. (2018). Financial development and ıncome distribution ınequality in the Euro area. Economic Modelling, 70, 40-55.
  24. Bükey, A. M., & Akgül, O. (2021). The effect of financial deepening on ıncome distribution: The case of BRICS-T. Sosyoekonomi, 29(47), 301-318.
  25. Burnside, Craig and David Dollar (2000b). Aid, Policies, and Growth. American Economic Review 90:4, 847–68
  26. Chu, K., Davoodi, H., & Gupta, S. (2000). Income Distribution and Tax and Government Social Spending Policies in Developing Countries. International Monetary Fund, working paper (WP/00/62), 1-47
  27. Chiu, Y. B., & Lee, C. C. (2019). Financial development, ıncome ınequality, and country risk. Journal of International Money and Finance, 93, 1-18.
  28. Destek, M. A., Okumuş, İ., & Manga, M. (2017). Türkiye’de Finansal Gelişim ve Gelir Dağılımı İlişkisi: Finansal Kuznets Eğrisi, Doğuş Üniversitesi Dergisi, 18(2), 153-165.
  29. Destek, M. A., Sinha, A., & Sarkodie, S. A. (2020). The relationship between financial development and ıncome ınequality in Turkey. Journal of Economic Structures, 9(11), 1-14.
  30. Doğan, B. (2018). The financial Kuznets curve: A case study of Argentina. The Empirical Economics Letters, 17(4), 527-536.
  31. Elinder, M., E., O., & Waldenström, D. (2018) Inheritance and wealth inequality: Evidence from population registers. Journal of Public Economics, 165, 17-30.
  32. Greenwood, J., & Jovanovic, B. (1990). Financial Development, Growth and the Distribution of Income. Journal of Political Economy, 5, 1076-1107.
  33. Hayrullahoglu, B., & Tuzun, O. (2020). The Effect of Taxes on Income Distribution: An Analysis for Turkey and Other Selected OECD Countries. Economics Business and Organization Research Conference, 413-426.
  34. Huyen, L.H. (2015). Determinant of the Factors Affecting Foreign Direct Investment (FDI) Flow to Thanh Hoa Province in Vietnam, Procedia - Social and Behavioral Sciences, 172, 26-33.
  35. Jauch, S., & Watzka, S. (22016). Financial development and ıncome ınequality: A panel data approach. Empirical Economics, 51, 291-314.
  36. Kaulihowa, T., & Adjasi, C.K. (2018). FDI and income inequality in Africa. Oxford Development Studies, 46(2), 250-265.
  37. Khatatbeh, I. N., Salamat, W. A., Abu-Alfoul, M. N., & Jaber, J. J. (2022). Is there any financial Kuznets curve in Jordan? A structural time series analysis. Cogent Economics and Finance, 10(2061103), 1-17.
  38. Le, Q.H., Do, Q.A., Pham, H.C., & Nguyen, T.D. (2021). The Impact of Foreign Direct Investment on Income Inequality in Vietnam, Economies, 9(27), 1-15.
  39. Lee, C. C., Lee, C. C., & Cheng, C. Y. (2022). The impact of FDI on ıncome ınequality: Evidence from the perspective of financial development. International Journal of Finance & Economics, 27(1), 137-157.
  40. Li, Z., Lunku, H.S. & Danga, M. (2024). Dynamics of income inequality in Sub-Saharan Africa: the role of foreign direct investment and expenditure on education. Ind. Econ. Rev. 59, 411-438.
  41. Lu, K.L., Biglaiser, G. & Villegas, C. (2025) Chinese Overseas Foreign Direct Investment and Income Inequality in the Developing World. Chin. Polit. Sci. Rev.
  42. Nikoloski, Z. (2013). Financial sector development and ınequality: Is there any financial Kuznets curve? Journal of International Development, 25, 897-911.
  43. Öndes, H., Kızılgöl, Ö. (2024) Financial Development and Income Inequality in Newly Industrialized Countries: Does Financial Kuznets Curve Exists? Journal of Knowledge Economy,
  44.  Pesaran, M. H., Y. Shin, and R. J. Smith (2001), Bounds Testing Approaches to the Analysis of Level Relationships, Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326.
  45. Rezk, H., Amer, G., Fathi, N., & Sun, S. (2022). The impact of FDI on income inequality in Egypt. Econ Change Restruct, 55, 2011–2030.
  46. Song, Y., Paramati, S.R., Ummalla, M., Zakari, A., &Kummitha, H.R (2021).The effect of remittances and FDI inflows on income distribution in developing economies. Economic Analysis and Policy,72, 2021,255-267.
  47. Soto, G., Jardon, C., & Martinez-Cobas, F.X. (2024). FDI and income inequality in tax-haven countries: The relevance of tax pressure. Economic Systems, Elsevier 48(1), 1-12.
  48. Suanes. M. (2016). Foreign direct investment and income inequality in Latin America: A sectoral analysis. CEPAL Review, 2016(118), 45-61.
  49. Saurav, A., Liu, Y., & Sinha, A. (2020). Foreign direct investment and employment outcomes in developing countries. World Bank Group's (FCI) global approach to finance, competitiveness and innovation.1-24.
  50. Wang, W., Xu, T., Liu, X., & Sun, Y. (2023). FDI inflows and income inequality: A Schumpeterian economic growth, International Review of Economics & Finance, 83 (C), 805-820
  51. Wu, J.Y., & Hsu, C.C. (2012). Foreign direct investment and income inequality: Does the relationship vary with absorptive capacity? Economic Modelling, Elsevier, 29(6), 2183-2189.

  • تاریخ دریافت 15 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 07 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 14 اسفند 1403
  • تاریخ اولین انتشار 14 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403