مجلس و اقتصاد

مجلس و اقتصاد

بررسی نقش متغیرهای کلان اقتصادی بر تجارت غیررسمی با رویکرد مقایسه داده‌های ادراکی و رسمی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
عاطفه غلامی 1
فرهاد رهبر 2
سجاد برخورداری دورباش 3
محمد جعفری 4
1 دانشجوی دکترا، دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استاد، دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 دانشیار، دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران، تهران، ایران
4 استادیار، دانشگاه امام باقر، تهران، ایران
10.22034/mec.2025.17769.1106
چکیده
طی دهه‌های اخیر به ویژه در 10 سال گذشته، حجم قاچاق در کشورهای درحال توسعه روندی صعودی درپیش گرفته است. علی‌رغم اتخاذ سیاست‌هایی از قبیل سیاست‌های حمایت از تولید داخل، صدور بارنامه، ساماندهی تجارت ملوانی، ایجاد بازارچه مرزی، ایجاد کد رهگیری سیستمی، هوشمندسازی فرآیندهای بانکی و ...، سرعت رشد قاچاق مطابق آمار اعلامی ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز در دهه گذشته رو به رشد بوده است. گسترش تجارت غیررسمی در کنار وجود تحریم‌های اقتصادی ایران، اثرات منفی آن را دوچندان کرده است. تهدید سلامت جامعه با قاچاق کالاهای سلامت محور، خروج کالاهای یارانه‌ای از چرخه توزیع و کمبود عرضه در بازار داخلی و ... نمونه‌هایی از تبعات منفی تجارت غیررسمی هستند. از همین رو شناسایی عوامل مؤثر بر قاچاق الزامی غیرقابل چشم‌پوشی است. در مطالعه حاضر به روش معادلات ساختاری درک خبرگان از عوامل موثر بر قاچاق در ایران با نتایج مدل مبتنی بر داده‌های رسمی در بازه زمانی 1349 الی 1402،مورد قیاس قرار گرفته است. نتایج مطالعه نشان می‌دهد درک خبرگان کشور از عوامل اثرگذار بر قاچاق در اولویت‌بندی و شدت اثرگذاری با نتایج مدل مبتنی بر آمارهای رسمی متفاوت است. درک خبرگی تأکید بر اثرگذاری محدودیت‌های تجاری دارد، درصورتی که طبق آمارهای رسمی، متغیرهای کلان اقتصادی اثرگذاری بیشتری بر قاچاق دارند. همچنین مطابق درک خبرگی قاچاق منجر به افزایش بیکاری می‌شود، درصورتی که طبق آمارهای رسمی و نتایج مدل، قاچاق تأثیر منفی بر بیکاری دارد. تأثیر قاچاق بر رشد اقتصادی طبق آمارهای موجود در بازه زمانی در نظر گرفته شده بی معنی است، درصورتی که مطابق درک خبرگی، بارعاملی بالایی دارد. از همین رو درصورتی که فعالان حوزه سیاست در داخل کشور متوجه ترتیب اهمیت وچگونگی اثرگذاری عوامل اقتصادی-اجتماعی و تجاری بر قاچاق شوند و سیاست‌های مبارزه با قاچاق خود را به تناسب عوامل اثرگذار بر قاچاق تعدیل نمایند، تجارت غیررسمی کاهش خواهد یافت.
کلیدواژه‌ها
کلیدواژه: قاچاق
متغیرهای کلان اقتصادی
سیاست‌گذاری
تجارت غیررسمی
معادلات ساختاری
ایران
موضوعات
  1. احمدی، محمدامین؛ ، عبدالملکی، حجت‌الله؛ ، جمور، محمد؛ ، همتی، حسن؛  و جمور، مهدی، (1400)، شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر قاچاق کالا در جمهوری اسلامی ایران با استفاده از روش دلفی‌فازی، فصلنامه علمی اقتصاد ایران و امنیت اقتصادی، شماره 2 (1)، صص 46-29.
  2. ازکیا، مصطفی؛ راهنما، یوسف، (1387)، بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر قاچاق سوخت (مطالعه موردی باغ شایگان مهاباد)، پژوهش نامه علوم اجتماعی، سال 2، شماره 2، صص 48-35.
  3. پژویان، جمشید؛ مجید، مداح، (1385)، بررسی اقتصادی قاچاق در ایران، پژوهشنامه اقتصادی، شماره 20، صص 70-43.
  4. حبیبی، آرش؛ جلال نیا، راحله (1401)،‌کتاب حداقل مربعات جزئی، تهران: نارون.
  5. حبیبی، آرش؛ کلاهی، بهار(1401)، مدل‌یابی معادلات ساختاری و تحلیل عاملی. تهران: جهاد دانشگاهی، چاپ دوم.
  6. حداد، میثم و صالحی ابر، سارا،1403،مدل سازی عوامل اقتصادی موثر بر ارزش قاچاق کالا: رهیافت روند ضمنی و سری های زمانی ساختاری، فصلنامه پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی، دوره 32، شماره 109
  7. رومینا، ابراهیم، 1392، نقد تئوری تعرفه‌ای قاچاق کالا و ارائه نظریه جدید، فصلنامه آفاق امنیت، سال ششم، شماره 18، صص 206-193.
  8. زاهدطلبان، علی؛ خداپرست مشهدی، مهدی؛ صباحی، احمد؛ لطفعلی‌پور، محمدرضا، (1397)، تأثیر موانع تعرفه‌های گمرکی و نرخ ارز در تابع تقاضای واردات کشور، مروری انتقادی بر سیاست‌های تجاری و ارزی کشور در راستای حمایت از تولید ملی، پژوهشنامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، شماره 18 (9) پیاپی 61، صص 165-139.
  9. زراءنژاد، منصور؛ ابراهیمی، صلاح؛ کیانی، پویان، (1392)، برآورد حجم قاچاق کالا در ایران به روش MIMIC، سیایاست‌گذاری اقتصادی، شماره 5(9)، صص 109-81.
  10. صحرائی، نوید، رحیمی، کلدانلو منیره. 1403. رویکردی بر عوامل موثر در افزایش قاچاق کالا و ارز و راهکارهای مقابله و کنترل آن. نشریه حقوق و مطالعات نوین (1). 0-6.
  11. طهرانچیان، امیر منصور؛ رودری، سهیل؛ هدایتی، حسین؛ بهرامی، هدایت، (1401)، بررسی تأثیر نوسانات نرخ ارز بر میزان قاچاق کالا در ایران در شرایط تحریم. پژوهشنامه اقتصاد کلان، شماره 17 (33)، صص 59-35.
  12. علی مرادی، هدی، طهرانچیان، امیرمنصور (1394)، محاسبه شاخص واردات قاچاق و عوامل مؤثر بر آن در ایران به روش فازی، پژوهشنامه اقتصاد کلان، سال دهم، 20، 30-3.
  13. علیزاده، سیدابراهیم؛ علیپور، عباس؛ ذوقی بارانی، کاظم، (1390)، علل و پیامدهای قاچاق کالا در ایران پس از انقلاب اسلامی، فصلنامه دانش انتظامی، سال 12، شماره 4، صص 142-109.
  14. قادری، مهدی،1395،بررسی قاچاق کالا از منظر قاچاقچیان کالا،هفتمین کنفرانس بین المللی روانشناسی و علوم اجتماعی،تهران
  15. کهنه‌پوشی، سیدهادی؛ جلالیان، حمید، (1392)، تأثیر قاچاق کالا بر اقتصاد روستاهای مرزی مریوان (مطالعه موردی بخش خاور و میرآباد شهرستان مریوان)، مجله جغرافیا و توسعه، شماره 32، صص 74-61.
  16. لاریجانی، سعید؛ حسینی، سیدشمس الدین، (1397)، ارزیابی اثر سیاست‌های تعرفه‌ای بر حجم قاچاق در ایران و ارائه راهکارهای مقابله با آن در راستای اقتصاد مقاومتی، مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، 2 (8)، صص 212-183.
  17. محسنی پور، حمیدرضا؛ محمودیان عطاآبادی، حمید؛ سلطانی، حسن، (1400)، کاهش مخاطرات قاچاق کالا و ارز با استفاده از راهبردهای اقتصاد مقاومتی و تقویت تولید ملی. مدیریت مخاطرات محیطی، شماره 8 (2)، صص 205-191.
  18. مستجابی سرهنگی، حمید؛ صادقی، محمد، (1393)، قاچاق کالا در مرزهای دریایی استان هرمزگان و تأثیر آن در امنیت منطقه، فصلنامه انتظام اجتماعی، دوره 6، شماره 1، صص 124-103.
  19. وطن پور، علیرضا (1387)، قاچاق کالا و تأثیر آن بر امنیت اقتصادی کشور، نشریه کارآگاه (3).
  20. وطن پور، علیرضا. (1387)، قاچاق کالا و تاثیر آن بر اقتصاد ملی، بررسی‌های بازرگانی، دوره جدید، 4 (28)، صص 24-6.
  21. Aigner, D., Schneider, F. & Ghosh, D. (1988). Me and my shadow: estimating the size of the US hidden economy from time series data. Dynamic econometric modeling, 297-334.
  22. Andersson, R. (2014). Time and the migrant other: European border controls and the temporal economics of illegality. American Anthropologist, 116(4), 795-809.
  23. Bhagwati J. & B. Hansen (1973). A Theoretical Analysis of Smuggling. The Quarterly Institute of Economics, No. 87, pp. 172 -187.
  24. Bruno S . f. and S. Friedrich (2000). “Informal and underground economy, Working Paper, No. 0004, Johannes Kepler University of Linz ”, Department of Economics, Linz.
  25. Buehn A. & M.R. Farzanegan (2012). “Smuggling around the world: evidence from a structural equation model ” . Applied Economics , 44(23), pp. 3047 -3064.
  26. Buehn, A., & Farzanegan, M. R. (2012). Smuggling around the world: evidence from a structural equation model. Applied Economics, 44(23), 3047-3064.
  27. Chin, W. W. (1998). The partial least squares approach to structural equation modeling. Modern methods for business research, 295(2), 295-33.
  28. Costanza R., Hart M., Talberth J. & S. Posner (2009). Beyond GDP: The need for new measures of progress. The pardee papers .
  29. Dornbusch R. (1986). Special exchange rates for capital account transactions. The World Bank Economic Review , 1(1), pp. 3 -33.
  30. Duran-Martinez, A. (2022), Cocaine Smuggling, In Gallien, M., & Weigand, F., The routledge handbook of smuggling, chapter 14, Taylor & Francis.
  31. Fakhrzad, N., Yazdi-Feyzabadi, V., & Fakhrzad, M. (2024). Drivers of vulnerability to medicine smuggling and combat strategies: a qualitative study based on online news media analysis in Iran. BMC Health Services Research, 24(1), 383.
  32. Fortin B., Lacroix G. & D. Pinard (2009). Estimation of the underground economy in quebec. Revue economique , 60(5), pp. 1257 -1274.
  33. Gallien, M., & Weigand, F. (2022). The routledge handbook of smuggling (p. 484). Taylor & Francis.
  34. Gazzotti, L. (2022), The War On Smugglers And The Expansion Of The Border Apparatus, In Gallien, M., & Weigand, F., The routledge handbook of smuggling, chapter 32, Taylor & Francis.
  35. Hamachila, C. (2024). An investigation into the effectiveness of customs strategies in mitigating smuggling of goods in Zambia (Doctoral dissertation, The University of Zambia).
  36. Hausemer, P., CHEN, V. B. I. B., & PATROCLOU, V. B. N. (2023). A Comparative Analysis of Member States' Customs Authorisation Procedures for the Entry of Products into the European Union.
  37. Hayat, M., & Waleed, M. (2024). Socio-Economic Causes of Smuggling in Pakistan: An Empirical Analysis. Review of Applied Management and Social Sciences, 7(1), 19-30.
  38. Hussain, S., Fangwei, Z., Siddiqi, A. F., Ali, Z., & Shabbir, M. S. (2018). Structural equation model for evaluating factors affecting quality of social infrastructure projects. Sustainability, 10(5), 1415.
  39. Jabbar, A., & Iqbal, J. (2021). The shadow economy in Pakistan: An analysis with MIMIC model. Pakistan Journal of Humanities and Social Sciences, 9(3), 340-350.
  40. Likert, R. (1932). A technique for the measurement of attitudes. Archives of psychology.
  41. Ndururi, G. W. (2018). Factors affecting Customs in managing narcotics smuggling in Southern Region.
  42. Nguyen, C. P., Schinckus, C., & Nguyen, B. Q. (2023). Does tourism reduce the shadow economy? An international evidence. Heliyon, 9(11), 1-15.
  43. Nugent, P. (2022), Making Borders, Closing Frontiers and Identifying Smuggling, In Gallien, M., & Weigand, F., The routledge handbook of smuggling, chapter 7, Taylor & Francis.
  44. Sadri, R., & Yeganegi, K. (2016). Explaining future research model of goods smuggling prevention with a look at business cycles case study; Islamic republic of Iran. Indian Journal of Fundamental and Applied Life Sciences.
  45. Samoilenko, O., Veits, A., Albul, S., Yankova, L., & Shchurat, T. (2024). Combating exsise Smuggling: A comparative analysis of Ukraine and Poland. Amazonia Investiga, 13(77), 90-107.
  46. Santos, J. R. A. (1999). Cronbach's alpha: A tool for assessing the reliability of scales. The journal of Extension, 37(2), 15.
  47. Schneider, F. (2022). New COVID-related results for estimating the shadow economy in the global economy in 2021 and 2022. International Economics and Economic Policy, 19(2), 299-313.
  48. Schneider, F. (2023). Do different estimation methods lead to implausible differences in the size of nonobserved or shadow economies? A preliminary answer. Annual Review of Resource Economics, 15(1), 257-277.
  49. Talarico, L., & Zamparini, L. (2017). Intermodal transport and international flows of illicit substances: Geographical analysis of smuggled goods in Italy. Journal of transport geography, 60, 1-10.
  50. Tanzi V. (1983). “The underground economy in the United States: annual estimates, 1930 -80 ” . Staff Papers , 30(2), pp. 283 -305.

  • تاریخ دریافت 25 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 18 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 19 فروردین 1404
  • تاریخ اولین انتشار 19 فروردین 1404
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403