مجلس و اقتصاد

مجلس و اقتصاد

بررسی اثر غیرخطی درآمدهای نفتی بر نوآوری در کشورهای منتخب در حال توسعه نفتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد اقتصاد انرژی دانشگاه خوارزمی
2 دانشیار گروه اقتصاد انرژی و منابع، دانشکده اقتصاد، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
3 دانشیار گروه اقتصاد امور عمومی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
چکیده
رابطه میان وفور منابع طبیعی، به ویژه درآمدهای نفتی، و رشد نوآوری در کشورهای در حال توسعه، موضوع بحث‌های گسترده در چارچوب نظریه نفرین منابع است. کیفیت نهادی، خصوصاً سطح فساد، به عنوان یک عامل تعدیل‌گر کلیدی در این رابطه شناخته می‌شود. این مطالعه با هدف بررسی تجربی تأثیر غیرخطی درآمدهای نفتی بر نوآوری، با به کارگیری مدل رگرسیون انتقال ملایم پانلی و با استفاده از داده‌های تابلویی مربوط به 32 کشور در حال توسعه نفتی طی دوره 2011 تا 2023 انجام شده است. نتایج این پژوهش وجود یک رابطه غیرخطی معنادار را تأیید کرده و نشان می‌دهد که تأثیر متغیرهای توضیحی؛ که در این مطالعه مهم‌ترین آن‌ها رانت نفتی است؛ بر شاخص جهانی نوآوری بسته به سطح شاخص ادراک فساد، متفاوت است. نتایج ناشی از برآورد مدل نشان می‌دهند که آستانه تغییر رژیم برابر با مقدار 25.4228 از شاخص ادراک فساد است و این انتقال ملایم میان رژیم‌ها نیز با سرعت 0.8735 صورت می‌گیرد. همچنین یافته‌های این پژوهش حاکی از آن است که در شرایط فساد بالا، یعنی قبل از عبور شاخص ادراک فساد از سطح آستانه و در بخش خطی مدل، درآمدهای نفتی تأثیر معناداری بر نوآوری ندارند، اما در صورت گذر شاخص ادراک فساد از سطح مذکور و کنترل شدن فساد، این تاثیر مثبت می‌شود. همچنین سرمایه‌گذاری در بخش تحقیق و توسعه در شرایط فساد گسترده اثر معنادار و منفی بر شاخص جهانی نوآوری دارد، اما زمانی که فساد از مقدار آستانه‌ای عبور می‌کند، این اثر مثبت می‌شود. این نتایج حاکی از نقش «سدکنندگی» فساد در رشد نوآوری از کانال دو متغیر ذکر شده است. این یافته‌ها بر اهمیت حیاتی کنترل فساد به عنوان پیش‌شرطی برای بهره‌برداری از پتانسیل درآمدهای نفتی و سرمایه‌گذاری‌های تحقیق و توسعه در جهت تقویت نوآوری در کشورهای نفتی تأکید دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  1. ادیب‌پور، مهدی و کرباسی‌زاده، سینا (1397). رانت نفتی و فساد در کشورهای منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا(منا). مدلسازی اقتصادی، 12 (4 (پیاپی 44)، 47-72
  2. برکان، محمد، قاسمی عبدالرسول و محمدی، تیمور (1393). تأثیر فساد بر کارایی مصرف انرژی در چارچوب ملاحظات اقتصاد سیاسی. فصلنامه سیاست‌گذاری پیشرفت اقتصادی، 1(پیاپی6)، 37-66
  3. چهرقانی، احمد، توسلی‌نیا، علی و حیدری، زهرا (1403). تأثیر رانت نفت بر پیچیدگی اقتصادی در ایران.مجله توسعه و سرمایه، 7(2)، 1-19.
  4. انصاری سامانی، حبیب و خلیل‌کردی، ربابه(1401) . رابطه بین کیفیت نهادهای سیاسی، رانت نفتی و رشد اقتصادی. پژوهش‌های راهبردی بودجه و مالی، 3(4)، 47-88
  5. بهبودی، داود، اصغرپور حسین، باستان، فرانک و سیف، یزدان (1392). تاثیر درآمدهای نفتی بر سرمایه اجتماعی در ایران. رشد و توسعه پایدار، 13(3)، 109-124
  6. رودری، سهیل ، شاه‌آبادی، ابوالفضل و آرغا، لیلا (1402). نقش رکود و رونق در اثرگذاری رانت منابع نفتی بر شاخص توسعه مالی در ایران: آیا کیفیت نهادها موضوعیت دارد؟ راهبرد مدیریت مالی، 1(‍پیاپی 40)، 77-100
  7. شاه‌آبادی، ابوالفضل و صادقی، حامد (1392). بررسی نقش درآمدهای نفتی بر نوآوری: مطالعه موردی کانال قیمت های نسبی برای اقتصاد ایران. راهبرد توسعه، 34، 178-207
  8. حسینی‌مرام، فریبا، سرلک، احمد و حاجی، غلامعلی (1403). بررسی عوامل موثر بر فساد با تاکید بر نوآوری در ایران و کشورهای همسایه: ‌رویکرد پانل فضایی پویا. پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، 15(57)، 167-202

  • تاریخ دریافت 23 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 08 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 18 خرداد 1404
  • تاریخ اولین انتشار 18 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1404