تحلیل جامعه شناختی آثار و پیامدهای هوش مصنوعی بر توسعه اقتصادی و اجتماعی ایران

حیاتی کادیجانی, سعید; رادفر, مجید; میرزایی, خلیل

doi:10.22034/mec.2026.18715.1185

تحلیل جامعه شناختی آثار و پیامدهای هوش مصنوعی بر توسعه اقتصادی و اجتماعی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سعید حیاتی کادیجانی ¹

مجید رادفر ²

خلیل میرزایی ³

¹ گروه علوم اجتماعی،واحدرودهن،دانشگاه آزاداسلامی، رودهن ،ایران

² گروه علوم اجتماعی،واحدرودهن،دانشگاه آزاداسلامی، رودهن ،ایران (نویسنده مسئول)

³ گروه علوم اجتماعی، واحدرودهن، دانشگاه آزاداسلامی، رودهن ،ایران

10.22034/mec.2026.18715.1185

چکیده

این پژوهش با هدف تعیین و اولویت‌بندی شاخص‌های کلیدی برای تحلیل جامعه‌شناختی پیامدهای هوش مصنوعی بر توسعه اقتصادی و اجتماعی ایران انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و با روش توصیفی – اکتشافی در چارچوب تکنیک دلفی در سه راند متوالی با مشارکت ۱۲ خبره به اجرا درآمد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و پرسشنامه‌های ساختاریافته گردآوری و با استفاده از کدگذاری کیفی و تحلیل‌های کمّی (شاخص‌های مرکزی و پراکندگی) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته‌ها نشان داد که مهم‌ترین شاخص‌های تأثیرگذار در دو حوزه اقتصادی (هوشمندسازی صنایع، توسعه استارتاپ‌ها و صادرات دیجیتال) و اجتماعی (عدالت آموزشی، تهدیدات امنیتی و اخلاقی) قرار می‌گیرند. همچنین، شناسایی یک شکاف راهبردی بین اهمیت بالا و احتمال وقوع پایین شاخص‌های کلیدی (مانند تربیت نیروی انسانی) از یافته‌های محوری پژوهش بود. اولویت‌بندی نهایی منجر به تدوین یک نقشه راه عملیاتی پنج‌ساله با محوریت سرمایه‌گذاری در نیروی انسانی، هوشمندسازی صنایع و توسعه زیرساخت‌های داده‌ای گردید. نتیجه‌گیری کلی حاکی از آن است که توسعه هوش مصنوعی در ایران نیازمند عبور از چالش‌های ساختاری (به‌ویژه در حوزه نیروی انسانی) و اتخاذ راهبردهای حکمرانی یکپارچه برای تبدیل تهدیدها به فرصت است.
طبقه بندی JEL: O33, O11, O35, Z13, Q55

کلیدواژه‌ها

هوش مصنوعی

توسعه اقتصادی-اجتماعی

شاخص‌های توسعه

سیاست‌گذاری فناوری

موضوعات