بررسی تأثیر شوک‌های مالیاتی بر عملکرد سبز بخش صنعت در اقتصاد ایران با استفاده از رهیافت تحلیل پوششی داده‌ها (DEA) و تحلیل مدل تصحیح خطای برداری (VECM)

رادسر, مرضیه; عزیزی, خسرو; فتح آبادی, مهدی; غلام ابری, امیر

doi:10.22034/mec.2026.18658.1171

بررسی تأثیر شوک‌های مالیاتی بر عملکرد سبز بخش صنعت در اقتصاد ایران با استفاده از رهیافت تحلیل پوششی داده‌ها (DEA) و تحلیل مدل تصحیح خطای برداری (VECM)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مرضیه رادسر ¹

خسرو عزیزی ²

مهدی فتح آبادی ³

امیر غلام ابری ⁴

¹ دانشجوی دکتری اقتصاد اسلامی، گروه اقتصاد، واحد فیروزکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، فیروزکوه، ایران

² استادیار، دانشکده مدیریت، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

³ استادیار، گروه اقتصاد، واحد فیروزکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، فیروزکوه، ایران

⁴ دانشیار، گروه ریاضی، واحد فیروزکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، فیروزکوه، ایران

10.22034/mec.2026.18658.1171

چکیده

چالش‌های زیست‌محیطی همچون آلودگی و کاهش منابع طبیعی، بخش صنعت ایران را به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین منابع انتشار آلاینده‌ها تحت فشار قرار داده است. در این میان، شوک‌های مالیاتی به‌عنوان تغییرات ناگهانی در سیاست‌های مالیاتی می‌توانند ابزاری برای جهت‌دهی صنایع به سمت عملکرد سبزتر محسوب شوند. هدف این پژوهش بررسی تأثیر شوک‌های مالیاتی بر کارایی سبز بخش صنعت ایران با بهره‌گیری از مدل تحلیل پوششی داده‌ها (DEA) و مدل تصحیح خطای برداری (VECM) است. مطالعه حاضر که ماهیتی کاربردی-توصیفی با رویکرد کمی دارد، بر داده‌های پنلی 120 واحد تصمیم‌گیری شامل 24 فعالیت صنعتی طی دوره 1394 تا 1398 استوار است. متغیرهای ورودی شامل تعداد شاغلان، ارزش مواد خام، تشکیل سرمایه ثابت و مصرف انرژی، خروجی مطلوب ارزش افزوده و دو خروجی نامطلوب (پسماند و فاضلاب) در نظر گرفته شدند.نتایج نشان داد که میانگین کارایی سبز طی دوره مورد بررسی از 0٫72 به 0٫78 افزایش یافته است؛ این بهبود عمدتاً ناشی از کاهش 10 درصدی در مصرف انرژی و کاهش 18 درصدی پسماند بوده است. همچنین، صنایع سبک مانند منسوجات با کارایی 0٫85 عملکرد بهتری نسبت به صنایع سنگین نظیر کک و فرآورده‌های نفتی با کارایی 0٫62 داشته‌اند. با وجود این، تحلیل VECM حاکی از آن است که شوک‌های مالیاتی در کوتاه‌مدت و بلندمدت اثر معناداری بر کارایی سبز نداشته‌اند (ضریب تعدیل خطا = 0٫12-، p=0/23). در مقابل، رقابت‌پذیری اثری مثبت و معنادار بر عملکرد سبز صنایع نشان داد (ضریب=0٫15، p=0٫04). نتایج توابع واکنش آنی نیز تأیید کرد که اثر شوک مالیاتی ضعیف و غیرمعنادار است. به طور کلی، یافته‌ها بیانگر آن است که سیاست‌های مالیاتی به تنهایی نمی‌توانند موجب بهبود پایدار عملکرد سبز شوند، بلکه ترکیب ابزارهای مکمل همچون مشوق‌های سبز و ارتقای رقابت‌پذیری برای دستیابی به توسعه صنعتی پایدار ضروری است.
طبقه بندی JEL: Q56, H23, Q51, C51, C32, D24

کلیدواژه‌ها

شوک مالیاتی

عملکرد سبز

صنعت

تحلیل پوششی داده‌ها

مدل تصحیح خطای برداری

موضوعات