1
گروه اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2
گروه اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
10.22034/mec.2026.19440.1226
چکیده
جرم پدیده‌ای صرفاً حقوقی یا اجتماعی نیست، بلکه در چارچوب اقتصاد جرم، نتیجه تعامل میان انگیزه‌های اقتصادی، فرصت‌های قانونی کسب درآمد، توزیع درآمد، شرایط بازار کار و هزینه مورد انتظار ارتکاب جرم تلقی می‌شود. دو شکاف در ادبیات وجود دارد: نخست، بیشتر مطالعات رابطه متغیرهای اقتصادی و جرم را متقارن مدل می‌کنند، دوم، اثر اقتصادی را در قالب یک ضریب خلاصه کرده و مسیر زمانی انتقال شوک را نشان نمی‌دهند، درحالی‌که واکنش جرم با وقفه ظاهر می‌شود. هدف این مقاله، بررسی اثر شرایط کلان اقتصادی بر میزان ارتکاب جرم در ایران، با تأکید بر تمایز آثار کوتاه‌مدت و بلندمدت و آزمون عدم تقارن شوک‌های مثبت و منفی متغیرهای اقتصادی است. با استفاده از داده‌های سالانه (1370-1404) و الگوی خودرگرسیونی با وقفه‌های توزیعی غیرخطی (NARDL)، رابطه میان میزان جرم، تولید ناخالص داخلی حقیقی، نرخ تورم، ضریب جینی و نرخ بیکاری بررسی و اثر همه‌گیری کووید-۱۹ با متغیر مجازی کنترل شده است. آماره F آزمون کرانه‌ای برابر با 13.870 بوده که در سطح 5 درصد وجود رابطه بلندمدت میان متغیرها تأیید می‌شود. ضریب تصحیح خطای11148/0- نشان می‌دهد که 15/11 درصد از عدم‌تعادل میان جرم و متغیرهای اقتصادی تعدیل می‌شود.نتایج بلندمدت حاکی از نامتقارن بودن اثر شوک‌های مثبت و منفی تولید ناخالص داخلی بر جرم است. همچنین، هر دو مؤلفه مثبت و منفی ضریب جینی اثری معنادار بر جرم دارند و آزمون تقارن، عدم تقارن بلندمدت را تأیید می‌کند. در مورد بیکاری نیز عدم تقارن کوتاه‌مدت تأیید می‌شود. نرخ تورم در بلندمدت اثری مثبت و معنادار بر جرم دارد، درحالی‌که متغیر کووید-۱۹ اثری منفی و معنادار نشان می‌دهد. ضرایب تکاثر پویای تجمعی نشان می‌دهند که واکنش جرم به شوک‌های اقتصادی آنی نیست، بلکه طی دوره‌ها انباشته شده و به مسیر تعادلی بلندمدت نزدیک می‌شود. یافته اصلی آن است که مدل‌سازی متقارن، بخشی از رفتار جرم در اقتصاد ایران را پنهان می‌کند.
