1
دانش‌آموخته گروه اقتصاد و بیمه دریایی، دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر، خرمشهر، ایران
2
استادیار گروه اقتصاد و بیمه دریایی، دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر، خرمشهر، ایران
10.22034/mec.2026.19148.1213
چکیده
رشد اقتصادی از بنیادی‌ترین اهداف سیاست‌گذاری اقتصادی، به‌ویژه در کشورهای درحال‌توسعه به‌شمار می‌رود. با این‌حال، تحقق آن تحت تأثیر عوامل نهادی و زیست‌محیطی متعددی قرار دارد. اقتصاد سایهو آلودگی محیط‌زیست دو عامل مهم هستند که از طریق کاهش بهره‌وری عوامل تولید و تخصیص غیربهینه نهاده‌ها می‌تواند رشد اقتصادی را تحت تأثیر قرار دهند. پرسش اصلی در این تحقیق این است که اقتصاد سایه و انتشار دی‌اکسیدکربن به‌صورت مستقل چگونه مسیر رشد اقتصادی ایران را تغییر می‌دهند و شدت و جهت این آثار در افق‌های زمانی مختلف چگونه است. از این‌رو، این تحقیق سعی کرده است تا تأثیرات کوتاه‌مدت، پویا و تعادلی اقتصاد سایه و آلودگی محیط زیست را بر رشد اقتصادی ایران با استفاده رویکرد خودرگرسیون با وقفه‌های توزیعی (ARDL)در طی سال‌های 1990 تا 2025 بررسی نماید. نتایج برآوردهای کوتاه‌مدت نشان دادند که اقتصاد سایه بدون وقفه و انتشار دی‌اکسیدکربن با وقفه بر رشد اقتصادی ایران تاثیر میگذارند. یافته‌های پویا و ضریب جمله تصحیح خطا با رقم 6191/1- حکایت از بروز پدیده جهش بیش از حد (Overshooting) و سرعت بالای تعدیل مدل برای رسیدن به شرایط تعادلی بلندمدت دارد.نتایج آزمون کرانه‌ها نیز وجود یک رابطه تعادلی بلندمدت را تایید کرده است. براساس این رابطه اقتصاد سایه با ضریب 0304/0- اثر منفی بر رشد اقتصادی ایران دارد. در حالی‌که، آلودگی محیط زیست با ضریب 9603/0 اثر مثبت را بر رشد اقتصادی نشان می‌دهد. بر اساس یافته‌های تحقیق، سیاست کاهش حجم اقتصاد سایه باید بر رسمی‌سازی فعالیت‌های اقتصادی، کاهش هزینه‌های بخش رسمی، شفافیت مبادلات و اصلاح نظام مالیاتی متمرکز شود تا ظرفیت تخصیص منابع و سرمایه‌گذاری موّلد تقویت گردد. در حوزه محیط‌زیست نیز توسعه فناوری‌های کم‌کربن و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی باید در کنار اصلاحات نهادی دنبال شود. طبقه بندی JEL: E26, O17, O44, Q56
