1
دانشجوی دکتری علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2
دانشجو کارشناسی ارشد علوم سیاسی، دانشگاه تهران
10.22034/mec.2026.19146.1203
چکیده
فرایند تهیه، تصویب و اجرای برنامه‌های توسعه پنج‌ساله در ایران در بستر شرایط نهادی، اقتصادی و سیاسی متغیری شکل می‌گیرد که می‌تواند بر انسجام و قابلیت اجرای این برنامه‌ها اثر بگذارد. هدف پژوهش حاضر، آسیب‌شناسی فرایند تهیه و تصویب برنامه‌های توسعه پنج‌ساله پس از انقلاب اسلامی از منظر کارگزاران، با تأکید بر برنامه‌های چهارم تا هفتم است. پژوهش با رویکرد کیفی و در چارچوب پارادایم تفسیری انجام شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۲ نفر از کارگزاران و صاحب‌نظران مرتبط با فرایند برنامه‌ریزی توسعه گردآوری و با استفاده از روش تحلیل مضمون و نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شده‌اند. چارچوب تحلیلی پژوهش بر نهادگرایی تاریخی استوار است و از مفاهیم وابستگی به مسیر، تداوم و تغییر نهادی و انسجام سیاستی برای تفسیر داده‌ها استفاده می‌کند. یافته‌ها در چهار حوزه اصلی شامل فرایند تدوین، سازوکار تصویب، اجرا و پایش، و تأثیر زمینه‌های اقتصاد سیاسی بر عاملیت کارگزاران سازمان‌دهی شده‌اند. بر اساس روایت مشارکت‌کنندگان، چالش‌های برنامه‌ریزی را می‌توان در ارتباط میان شرایط متفاوت دوره‌های تدوین و تصویب، تعامل بازیگران نهادی، پیوند برنامه با اسناد بالادستی و پایین‌دستی، و نسبت احکام برنامه با ظرفیت‌های اجرایی و بودجه‌های سنواتی بررسی کرد. پژوهش نشان می‌دهد که تحلیل فرایند برنامه‌ریزی بدون توجه به تفاوت زمینه‌های تاریخی و نهادی هر دوره، ممکن است به تبیین‌های یکسان‌ساز از برنامه‌های متفاوت بینجامد. در پایان، بر ضرورت تقویت پیوستگی میان مراحل برنامه‌ریزی، روشن‌سازی نسبت برنامه با اسناد مرتبط، و انطباق احکام با شرایط و ظرفیت‌های اجرایی هر دوره تأکید می‌شود. طبقه‌بندی JEL: H11, O21, D73, D78
حسینی حاجلاری، میرسجاد و مفرد، عارفه. (1405). آسیب‌شناسی فرایند تهیه و تصویب برنامه‌های توسعه پنج‌ساله بعد از انقلاب از منظر کارگزاران (با تأکید بر برنامه‌های چهارم تا هفتم). (e12033). مجلس و اقتصاد، ()، e12033 https://doi.org/10.22034/mec.2026.19146.1203
MLA
حسینی حاجلاری، میرسجاد، و مفرد، عارفه. "آسیب‌شناسی فرایند تهیه و تصویب برنامه‌های توسعه پنج‌ساله بعد از انقلاب از منظر کارگزاران (با تأکید بر برنامه‌های چهارم تا هفتم)" .e12033 ، مجلس و اقتصاد، ، 1405، e12033. doi: 10.22034/mec.2026.19146.1203
HARVARD
حسینی حاجلاری، میرسجاد، و مفرد، عارفه. (1405). 'آسیب‌شناسی فرایند تهیه و تصویب برنامه‌های توسعه پنج‌ساله بعد از انقلاب از منظر کارگزاران (با تأکید بر برنامه‌های چهارم تا هفتم)'، مجلس و اقتصاد، (), e12033. doi: 10.22034/mec.2026.19146.1203
CHICAGO
حسینی حاجلاری، میرسجاد و مفرد، عارفه، "آسیب‌شناسی فرایند تهیه و تصویب برنامه‌های توسعه پنج‌ساله بعد از انقلاب از منظر کارگزاران (با تأکید بر برنامه‌های چهارم تا هفتم)." مجلس و اقتصاد، (1405): e12033, doi: 10.22034/mec.2026.19146.1203
VANCOUVER
حسینی حاجلاری میرسجاد، مفرد عارفه. آسیب‌شناسی فرایند تهیه و تصویب برنامه‌های توسعه پنج‌ساله بعد از انقلاب از منظر کارگزاران (با تأکید بر برنامه‌های چهارم تا هفتم). مجلس و اقتصاد. 1405;():e12033. doi: 10.22034/mec.2026.19146.1203
