مجلس و اقتصاد

مجلس و اقتصاد

فرآیند تحلیل شبکه (ANP)، رویکرد نوین در آمایش و برنامه‌ریزی فضایی کشور؛ تبیین شبکه شهری حاصل از قدرت بر اساس شاخص‌های 4 گانه مرکزیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکترای جغرافیا برنامه‌ریزی شهری- کارشناس گروه آمایش و برنامه‌ریزی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان تهران (نویسندۀ مسئول).
چکیده
در تحلیل نظام/شبکه شهری کشور و تبیین الگوی آن، افراد مختلف الگوهای متفاوتی در قالب دو گروه سلسله مراتبی و شبکه­ای ارایه کرده­اند؛ در این مقاله، برای تعیین نظام شهری در برنامه آمایش سرزمین، از الگوی تحلیل شبکه بر اساس شاخص­هایی چون واگرایی، هم­گرایی، هم­جواری و هم­پیوندی -رویکرد جدید تحلیل نظام شهرهای جهانی- استفاده شده است. شاخص­های مذکور، بیان­کننده قدرت شهرها بر اساس پیوندهای ارسالی و دریافتی توسط یک شهر هستند. هدف اصلی مقاله، تولید و معرفی شیوه­ی جدید تبیین شبکه شهری کشور، با اتکا به مبانی نظری و متدولوژی تحلیلی شبکه با شاخص­های فوق است. در پژوهش حاضر با اتکا به مبانی نظری شاخص­های فوق و الگوریتم تحلیلی آن­ها، داده­های حاصل از پیوندهای هوایی شهرهای مراکز استان و برخی از شهرهایی که در جریانات حمل­ و­ نقل هوایی کشور مطرح می­باشند، مورد تحلیل قرار گرفته است. نتایج نشان می­دهد که در شبکه شهری ایران، شهرهایی مانند مشهد و شیراز به عنوان شهرهای «واگرا» و به مفهوم اثرگذار و کنترل­کننده، در کنار تهران قرار دارند و به مدیریت شبکه­شهری ایران می­پردازند. همچنین «شهرهای هم­گرا» یا دارای «پرستیژ» به مفهوم شهرهای مورد توجه توسط سایر شهرها، مانند تهران و مشهد و ...، شهرهای هم­جوار به مفهوم استفاده کننده از موقعیت نزدیکی سایر شهرها مانند قشم و شیراز و شهرهای هم­پیوند به مفهوم شهرهای بهره­مند از جریان هوایی بین مبدأ و مقصد می­باشند. نکته مهم در این بررسی که آن را از سایر بررسی­های تحلیل شبکه شهری متمایز می­کند، علاوه بر استفاده از داده­های جریانی، نتایج مبتنی بر حضور بارز برخی از شهرهای کوچک نظیر خرم­آباد، گرگان و ... و معرفی این شهرها به ایفای نقش موثرتر در جریان قدرت حاصله از شهرها در شبکه شهری کشور است که اغلب با توجه به نوع مدل­ها و داده­های مورد استفاده، تاکنون دیده نشده­اند. لذا تحلیل سازمان فضایی شهری یا سکونتگاهی با استفاده از داده­های پیوندی و الگوریتم­های تحلیل شبکه برای آمایش سرزمین کشور ضرورت دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  1. منبع یک
  2. منبع دو
  3. منبع سه

  • تاریخ دریافت 22 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 12 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 14 اسفند 1402
  • تاریخ اولین انتشار 28 اسفند 1402
  • تاریخ انتشار 28 اسفند 1402