مجلس و اقتصاد

مجلس و اقتصاد

بررسی و مقایسه اثر ردپای اکولوژی و ‌کربن بر فقر چندبُعدی در ایران با استفاده از رهیافت ARDL

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فاطمه ایرانپور 1
فوزیه جیحون تبار 2
عبدالمجید جلایی 3
1 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه شهید باهنر کرمان
2 عضو هیات علمی دانشگاه شهید باهنر کرمان
3 عضو هیأت علمی دانشگاه شهید باهنر کرمان
10.22034/mec.2024.16924.1041
چکیده
هدف اصلی این پژوهش بررسی و مقایسه تأثیر ردپای اکولوژی و کربن بر فقر چندبُعدی در اقتصاد ایران است. در این مطالعه با استفاده از داده‌های موجود سال‌های 1398-1368 و روش ARDL سه مدل تصریح و برآورد گردیده است. در هر سه مدل متغیر وابسته‌ی فقر چندبُعدی به صورت یک شاخص ترکیبی از شاخص امید به زندگی و شاخص توسعه انسانی تعریف شده است، به این صورت که در مدل اول اثر ردپای اکولوژی، در مدل دوم اثر ردپای کربن و در مدل سوم اثر هر دو بعلاوه سایر عوامل اثرگذار بر فقرچندبُعدی وارد شده‌اند. طبق نتایج برآورد مدل اول و مدل دوم در کوتاه‌مدت و بلندمدت، ردپای اکولوژی و ردپای کربن اثر منفی و معنی‌داری بر فقر دارند. نتایج برآورد مدل سوم در کوتاه‌مدت نشان می‌دهد که ردپای اکولوژی اثر مثبت و ردپای کربن اثر منفی و معنی‌داری بر فقر دارد. از طرف دیگر نتایج برآورد بلندمدت مدل سوم نشان می‌دهد شاخص ردپای اکولوژی اثر مثبت و معنی‌داری بر فقر دارد در حالیکه شاخص تولید کربن اثر منفی بر شاخص فقر چندبُعدی دارد. سایر یافته‌ها حاکی از آن است که در مدل اول و دوم در کوتاه‌مدت و بلندمدت شاخص سیاست مالی و تورم اثر مثبت و شاخص سیاست پولی اثر منفی و معنی‌داری بر فقر دارد. نتایج برآورد مدل سوم در کوتاه‌مدت نشان می‌دهد که شاخص سیاست مالی اثر منفی و وقفه آن اثر مثبت و معنی‌داری بر فقر دارد. اثر این متغیر در بلندمدت منفی و البته معنی‌دار نیست. همچنین در کوتاه‌مدت و بلندمدت سیاست پولی اثر منفی و تورم در بلندمدت اثر مثبت و معنی‌داری بر فقر چندبُعدی در اقتصاد ایران دارد.
کلیدواژه‌ها
فقر چندبُعدی
ردپای اکولوژی
ردپای کربن
مدل خودتوضیح با وقفه‌های گسترده (ARDL)
موضوعات
  1. اصفهانی، اعظم، قبادی، سارا و آذربایجانی، کریم (1401). تحلیل رابطه بین رشد اقتصادی، مصرف انرژی و ردپای اکولوژیکی در منتخبی از کشورهای توسعه‌یافته و درحال‌توسعه، پژوهشهای اقتصادی (رشد و توسعه پایدار)، (4)22، 232- 203.
  2. انصاری‌نسب مسلم، بیدمال، نجمه (1400). اثر انتشار آلاینده‌های محیطی (دی‌اکسیدکربن) بر امید به زندگی مردان و زنان در ایران، سلامت و محیط‌زیست، (4)14، 747- 762.
  3. پارساشریف، حدیثه، امیرنژاد، حمید و تسلیمی، مهسا (1400). بررسی عوامل موثر بر ردپای اکولوژیکی کشورهای منتخب آسیا و اروپا. تحقیقات اقتصاد کشاورزی، (2)12، 172-155.
  4. تشکر، زهرا (1383). جهانی شدن، فقر و نابرابری: تردید در شاخص‌ها و اندازه‌گیری، مجلس و راهبرد، ش 43.
  5. جواهری، بختیار، قادری، سامان، قماشی، نیکو، امانی، رامین (1403). بررسی تأثیر پیچیدگی اقتصادی و ردپای اکولوژیکی بر رشد اقتصادی کشورهای اوپک. پژوهشهای اقتصادی (رشد و توسعه پایدار)، (1)24، 56- 27.
  6. خان‌محمدی، احسان و مهروان، عباس (1398). بررسی اثر استفاده از منابع تجدیدپذیر انرژی بر شاخص ردپای اکولوژی در محیط روستایی( مطالعه موردی: روستای نجوبران استان کرمانشاه)، فصلنامه مسکن و محیط روستا، 165، 97 – 112.
  7. داودی فارسانی، الهه، نوری‌پور، مهدی (1395). بررسی رابطه فقر روستایی و تخریب مراتع بخش مرکزی شهرستان فارسان، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، (4)5، 78- 69.
  8. رجبی احسان، اخوان‌خرازیان رویا (1400). بررسی رابطه پویای بین انتشار دی‌اکسیدکربن، مخارج سلامت و رشد اقتصادی کشورهای اسلامی، نشریه فرهنگ و ارتقاء سلامت، (3)5، ۳۶۹-۳۷۴.
  9. زارعی، عاطفه و باب‌الحوائجی، فهیمه (1394). اکولوژی اطلاعاتی مقوله‌های موضوعی مجله‌های علم اطلاعات و دانش شناسی. کتابداری و اطلاع رسانی، جلد نوزدهم، شماره2، 100-80.
  10. سخی، فاطمه، فتاحی اردکانی، احمد (1401). تأثیر تغییرات اقلیمی بر فقر منتخبی از کشورهای خاورمیانه، پژوهش‌های محیط‌زیست، سال ۱۳، ۲۵، 198- 183.
  11. شیردل، راحله (1388). بررسی عوامل اکولوژیکی موثر بر فقر اقتصادی سکونتگاه‌های روستایی (مورد مطالعه: شهرستان کاشمر). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام‌ نور واحد فریمان، فریمان، ایران.
  12. طرازکار، محمدحسین و کارگر‌ده‌بیدی، نوید و شکوهی، زینب (1397). برآورد ردپای اکولوژیکی تولیدهای بخش کشاورزی در کشورهای اسلامی گروه D-8، علوم محیطی، (4)16، 32-17.
  13. عبدشاهی، عباس، میرزایی، عباس و کارگرده‌بیدی، نوید (1400). تأثیر شاخص‌های اکولوژیکی بر رشد اقتصادی در ایران، پژوهش‌های محیط‌زیست، دوره 12، 4، 315-301.
  14. عزیزی، علی، پوراصغر سنگاچین، فرزام (1401). بررسی رابطۀ فقر و شاخص عملکرد محیط‌‌زیست در کشورهای با گروه درآمدی مختلف، جامعه‌شناسی کاربردی، (2)33، 136-117.
  15. فاخر، حسینعلی، عابدی، زهرا و شایگان، بیتا (1396). بررسی رابطه باز بودن تجاری و مالی با ردپای اکولوژیکی. فصلنامه مدلسازی اقتصادی، سال یازدهم، 4، 67-49.
  16. فراهانی، رحمان (1394). بررسی رابطه فقر و کیفیت محیط‌زیست درمناطق کلان شهر تهران، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه علامه طباطبائی، استان تهران، کشور ایران.
  17. فطرس، محمد‌حسین، قدسی، سوده (1396). مقایسه عملکرد برنامه‌های توسعه ایران با شاخص فقر چندبعدی محاسبه شده به روش آلکایر و فوستر، پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، 27، 45-64.
  18. کریمی موفق، سمانه (1395). بررسی رابطه بین فقر، نابرابری درآمد و تخریب محیط‌زیست در ایران. دانشگاه بوعلی سینا، استان همدان، کشور ایران.
  19. محمدی، س (1395). تأثیر نابرابری درآمد بر آلودگی محیط‌زیست در ایران، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکدۀ علوم اقتصادی.
  20. محمودی میمند، فرشته (1393). برآورد فقر چند بعدی در ایران، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، استان کرمان، کشور ایران.
  21. نوفرستی، محمد (1378). ریشه واحد و همجمعی در اقتصادسنجی، انتشارات رسا، چاپ اول، تهران.
  22. ولایت‌زاده، محمد و دوازده‌امامی، سینا (1398). ارزیابی انتشار ردپای کربن و ارتباط آن با مصرف انرژی در میدان نفتی یادآوران استان خوزستان، مجله دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی، شماره 1، 47-60 .
  23. Ali, S., Waqas, H., & Ahmad, N. (2015). Analyzing the dynamics of energy consumption, liberalization, financial development, poverty and carbon emissions in Pakistan. J Appl Environ Biol Sci, 5(4), 166-183.
  24. Fakher, H.A., & Abedi, Z. (2017). Relationship between environmental quality and economic growth in developing countries (based on Environmental Performance Index). Environmental Energy and Economic Research, (1)3: 300-310.
  25. Hassan, S. A; Zaman, Kh; Gul, Sh. (2015). The Relationship between Growth-Inequality-Poverty Triangle and Environmental Degradation: Unveiling the Reality. ARAB ECONOMICS AND BUSINESS JOURNAL, 10, 57–71
  26. Ikram, M., Xia, W., Fareed, Z., Shahzad, U., & Rafique, M. Z. (2021). Exploring the nexus between economic complexity, economic growth and ecological footprint: Contextual evidences from Japan. Sustainable Energy Technologies and Assessments, 47, 101460.
  27. Khan, S., & Yahong, W. (2021). Symmetric and asymmetric impact of poverty, income inequality, and population on carbon emission in Pakistan: new evidence from ARDL and NARDL co- integration. Frontiers in Environmental Science, 9, 666362.
  28. Kitzes, J; Peller, Audrey; Goldfinger, Steve; Wackernagel, Mathis. (2007). Current M for Calculating National Ecological Footprint Accounts. Research Center for Sustainability and Environment Shiga University, 4(1).
  29. Li, R., Wang, X., & Wang, Q. (2022). Does renewable energy reduce ecological footprint at the expense of economic growth? An empirical analysis of 120 countries. Journal of Cleaner Production, 346, 131207.
  30. Malerba, D. (2020). The trade-off between poverty reduction and carbon emissions, and the role of economic growth and inequality: an empirical cross-country analysis using a novel indicator. Social Indicators Research, 150, 587-615.
  31. Qi, X. H., Lin, R. P., Cheng, Y., & Ye, S. L. (2013). The review of the relationship between poverty and environment. Scientia Geographica Sinica, 33 (12), 1498-1505.
  32. Rentschler, J., & Leonova, N. (2022). Air Pollution and Poverty PM2.5 Exposure in 211 Countries and Territories. Sustainable Development Chief Economist Office April 2022, Policy Research Working Paper 10005
  33. Shi, S., Hu, B., Yan, Y., Li, X., Zhou, K., Tang, C., & Xie, B. (2020). Dynamic evolution of the ecological carrying capacity of poverty-stricken karst counties based on ecological footprints: A case study in Northwestern Guangxi, China. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(3), 991
  34. Valls-Val, K; D. Bovea, M. (2022). Carbon footprint assessment tool for universities: CO2UNV. Sustainable Production and Consumption 29 (2022) 791–804.
  35. World Bank. (2007). Poverty and the environment: understanding linkages at the household level. Washington, DC: The World Bank.
  36. Xia, X., Sun, H., Yang, Z., & Shusen Zhu (2023). Investigating the impacts of poverty alleviation on carbon emissions and its mechanisms Research, Environmental Science and Pollution Research, 31, 4412–4424.
  37. Zhang, Z., & Zhao, W. (2018). Research on financial pressure, poverty governance, and environmental pollution in China. Sustainability, 10(6), 1834.

  • تاریخ دریافت 03 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری 18 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 16 مرداد 1403
  • تاریخ اولین انتشار 16 مرداد 1403
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1403