مجلس و اقتصاد

مجلس و اقتصاد

تحلیل محتوای قانون برنامه هفتم پیشرفت کشور و بررسی تطابق آن با پارادایم های توسعه اقتصادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
حسن دلیری
دانشیار اقتصاد، گروه مدیریت و اقتصاد، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه گلستان، گرگان.
10.22034/mec.2024.17304.1059
چکیده
برنامه­ ریزی برای رسیدن به توسعه اقتصادی، دیرینه­ ای طولانی در ایران دارد. انتظار بر آن است که، برنامه­ های توسعه، براساس اصول مکاتب توسعه اقتصادی تدوین شود. اما بررسی­ها نشان از آن دارد که نمی­توان یک برنامه را دقیقاً منطبق با یک مکتب توسعه نوشت، برنامه در مواردی با برخی مکاتب همسو و در مواردی متضاد خواهد بود. این مطالعه تلاش کرده است تا با بررسی و تحلیل محتوی قانون برنامه هفتم پیشرفت (1403-1407) میزان انطباق این برنامه را با اصول مکاتب اقتصادی ارزیابی کند. بدین منظور در گام اول، با بررسی اصول اساسی پارادایم های توسعه اقتصادی، هشت سوال و دوگانگی کلیدی که سبب افتراق مکاتب توسعه از هم می­شود شناسایی شد: 1- رشد یا عدالت 2- صنعت یا کشاورزی 3- شهر یا روستا 4- سرمایه بری یا کاربری 5- دولت یا بازار 6- درهای باز یا بسته 7- توسعه پایدار یا ناپایدار 8- منابع زیرزمینی یا دانش. سپس با روش تحلیل محتوا، و استفاده از روشهای متن کاوی، تمامی مواد برنامه هفتم پیشرفت براساس سوگیری که به این سوالات داشتند تحلیل و دسته بندی شد. در نهایت با مقایسه نتایج حاصل از تحلیل محتوای برنامه هفتم و تحلیل محتوای مکاتب اقتصادی، مطالعه حاضر به این نتیجه می رسد که برنامه هفتم، برنامه­ای عدالت محور، مبتنی بر توسعه صنعتی، با اولویت توسعه مناطق کمتر برخوردار و روستایی، توسعه مبتنی بر سرمایه، با اولویت تعاملات باز تجاری بوده و تاکید بر توسعه پایدار و رشد مبتنی بر دانش محوری داشته است. بنابراین و با توجه به نتایج، برنامه هفتم پیشرفت، بیشترین انطباق را با نگرش­های توسعه اقتصادی نهادگرایان، اقتصاد سبز و سپس نظریات اقتصاد اسلامی داشته است.
کلیدواژه‌ها
برنامه هفتم پیشرفت
پارادایم های توسعه
تحلیل محتوی
توسعه
موضوعات
  1. آذری، زهرا، محمدزاده، پرویز و بهبودی، داوود. (1401). تحلیل محتوای برنامه‌های توسعۀ جمهوری اسلامی ایران از منظر توجّه به فقر و طرد اجتماعی، پژوهش های برنامه و توسعه، 3(4)، 8-49.
  2. ثنائی پور، هادی و سعید جعفری مقدم، (1399). تحلیل محتوای سیاست های توسعه کارآفرینی در برنامه های پنج ساله توسعه کشور، نشریه سیاست های راهبردی و کلان، 8(31)، 536-588. 
  3. جغتایی فائزه و میرطاهر موسوی و محمد جواد زاهدی مازندرانی (1396). ابعاد و مولفه های توسعه اجتماعی در برنامه های پنجگانه توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه رفاه اجتماعی، 16(63)، 55-88. 
  4. جوادی یگانه، محمدرضا (1382). تناقض ایدئولوژیک در دو برنامه اول و دوم توسعه در ایران، فصلنامه رفاه اجتماعی، 2(8)، 89. 
  5. جوکار، مصطفی (1401). نگاه به برنامه های چهارم، پنجم و ششم توسعه با محوریت مسائل اجتماعی و اقدامات و عملکردها، فصلنامه رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، 6(84)، 1573-1593. 
  6. جهانگیری، سعید و محمدرضا ثمری، (1400). مولفه های توسعه به مثابه آزادی در برنامه های توسعه­ی ایران پس از انقلاب اسلامی، نشریه دولت پژوهی ایران معاصر، 7(2)، 63-86.  
  7. حیدرپور ماشاءالله و زهرا نصری (1403). تحلیل و ارزیابی برنامه های توسعه در ایران از منظر صاحب نظران توسعه انسانی، نشریه پژوهش ملل، 9(97)، 7-30. 
  8. سالارزاده، نادر و هاشمی نجف آبادی، عادل. (1393). بررسی تطبیقی برنامه‌های رفاه اجتماعی در برنامه‌های توسعه (83-1368) با اصول مرتبط در قانون اساسی جمهوری اسلامی‌ایران، فصلنامه علوم اجتماعی، 21 (65)، 49-81.
  9. شاه ویسی، سهیلا و اصغر پرتوی، مهدی خوش خطی (1401). تحلیل انطباق برنامه های توسعه اقتصادی- اجتماعی با الگوهای سیاست گذاری سه گانه در دوران پهلوی دوم، نشریه جامعه شناسی سیاسی ایران، 5(12)، 622-635. 
  10. صادقی شاهدانی، مهدی و خسروی، میثم. (1395). بررسی اشتراکات و تمایزاتِ مبانی نظری برنامه‌های توسعه در جمهوری اسلامی ایران. پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، 6 (23)، 13-32.
  11. عالی زاد، اسماعیل (1394). بازتاب توسعه اجتماعی در برنامه های توسعه جمهوری اسلامی ایران (برنامه های اول تا پنجم)، فصلنامه علوم اجتماعی، 22(3)، 123-166. 
  12. فتح الهی­گلام بحری، سعدی و کلانتری، خلیل و امیری، علی. (1396). تحلیل محتوای قوانین عمران روستایی در برنامه‏های توسعه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 48 (1)، 67-77.
  13. فتح‌الهی، احمد، و یمنی، محمد، فراستخواه، مقصود و قاضی طباطبائی، محمد. (1394). تحلیل محتوای برنامه‌های توسعه آموزش‌عالی با تمرکز بر تغییرات ساختاری و کارکردی استقلال نظام دانشگاهی، سیاست علم و فناوری، 8 (1)، 27-47.
  14. کریم نادری مهدیی، خلیل کلانتری و سیدمحمود حسینی، علی اسدی، (1388). تحلیل محتوای میزان مطابقت سیاست های برنامه های توسعه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی پس از انقلاب با الگوی توسعه پایدار، فصلنامه روستا و توسعه، 12(3)، 1-25. 
  15. مومنی، فرشاد و مینو امینی میلانی (1390). توانمندی و توسعه پایدار در برنامه سوم و چهارم توسعه ایران با رویکرد آمارتیاسن، فصلنامه رفاه اجتماعی، 11(42)، 37-66. 
  16. میسایی قاسم و فائز دین پرست، عباس تقی پور، (1398). بررسی جایگاه توسعه سیاسی در برنامه های توسعه جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه پژوهش های راهبردی سیاست، 7(28)، 155-184.  
  17. نوابخش مهرداد و سیده زهرا امیر ارجمندی و باقر ساروخانی (1402). تحلیل گفتمان سیاست های علم و فناوری در برنامه های توسعه (مطالعه موردی برنامه پنجم توسعه)، فصلنامه مطالعات میان فرهنگی، 18(54)، 195-222. 
  18. یوسفی نژاد علی و  مرتضی عزتی (1395)، تحلیل محتوای برنامه های توسعه جمهوری اسلامی ایران (برنامه سوم و چهارم) برمبنای نظریه توسعه ای استخراج شده از دیدگاه امام خمینی(ره)، اقتصاد و بانکداری اسلامی،  شماره 17، 123-151.
  19. Acemoglu, D., Johnson, S., & Robinson, J. A. (2005). Institutions as a Fundamental Cause of Long-Run Growth. In Handbook of Economic Growth (Vol. 1, pp. 385-472). Elsevier.
  20. Amin, S. (1976). Unequal Development: An Essay on the Social Formations of Peripheral Capitalism. Monthly Review Press.
  21. Chimhowu Admos O. and David Hulme, Lauchlan T. Munro (2019). The ‘New’ national development planning and global development goals: Processes and partnerships, World Development, Volume 120, Pages 76-89
  22. Coase, R. H. (1960). "The Problem of Social Cost." Journal of Law and Economics, 3, 1-44.
    North, D. C. (1990). Institutions, Institutional Change, and Economic Performance. Cambridge University Press.
  23. Dehhaghi, S., Choobchian, S., Ghobadian, B., Farhadian, H., Viira, A. -H., Stefanie, H. I., Van Passel, S., & Azadi, H. (2022). Five-Year Development Plans of Renewable Energy Policies in Iran: A Content Analysis. Sustainability, 14(3), 1501. https://doi.org/10.3390/su14031501.
  24. Frank, A. G. (1967). Capitalism and Underdevelopment in Latin America: Historical Studies of Chile and Brazil. Monthly Review Press.
  25. Frank, A. G. (1967). Capitalism and Underdevelopment in Latin America: Historical Studies of Chile and Brazil. Monthly Review Press.
  26. Harvey, D. (2005). A Brief History of Neoliberalism. Oxford University Press.
  27. Heckscher, E. F. (1955). Mercantilism. George Allen & Unwin.
  28. Hodler Roland and Axel Dreher (2013). Development (paradigm) failures, Journal of Development Economics, Volume 101, Pages 63-74
  29. Keynes, J. M. (1936). The General Theory of Employment, Interest, and Money. Macmillan.
  30. Magnusson, L. (2003). The Political Economy of Mercantilism. Routledge.
  31. Marshall, A. (1920). Principles of Economics. Macmillan.
  32. Marx, K., & Engels, F. (1848). The Communist Manifesto. Penguin Books.
  33. North, D. C. (1990). Institutions, Institutional Change, and Economic Performance. Cambridge University Press.
  34. OECD (2018), a historical overview of development paradigms, in Perspectives on Global Development 2019: Rethinking Development Strategies, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/persp_glob_dev-2019-8-en.
  35. Prebisch, R. (1950). The Economic Development of Latin America and Its Principal Problems. United Nations.
  36. Rodrik, D. (2007). One Economics, Many Recipes: Globalization, Institutions, and Economic Growth. Princeton University Press.
  37. Rostow, W. W. (1960). The Stages of Economic Growth: A Non-Communist Manifesto. Cambridge University Press.
  38. Smith, A. (1776). The Wealth of Nations. W. Strahan.
  39. Smith, A. (2003). The Wealth of Nations. Bantam Classics.
  40. Spengler, J. J. (1954). "Physiocracy and Economic Development." The American Journal of Economics and Sociology, 13(4), 351-364.
  41. Veblen, T. (1899). The Theory of the Leisure Class. Macmillan.
مجلس و اقتصاد
دوره 2، شماره 2 - شماره پیاپی 4
تابستان 1403
صفحه 285-312

  • تاریخ دریافت 21 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 26 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 04 دی 1403
  • تاریخ اولین انتشار 04 دی 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403