مجلس و اقتصاد

مجلس و اقتصاد

تحلیل آثار قرض‌الحسنه به مثابه ابزار سیاست پولی در اقتصاد اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
سعید محمدبیگی
دانشجوی دکتری فلسفه اقتصاد اسلامی موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی ره، قم، ایران
10.22034/mec.2025.17659.1098
چکیده
این پژوهش به بررسی اثرات وجوه قرض‌الحسنه به‌عنوان ابزار سیاست پولی و اثربخشی آن در دستیابی به اشتغال کامل و ثبات قیمت در اقتصاد می‌پردازد. سیاست‌های پولی به‌عنوان ابزارهای کلیدی بانک مرکزی در حفظ اشتغال کامل و ثبات قیمت‌ها نقش بسزایی در بهبود شرایط اقتصادی دارند. در نظام‌های اقتصادی مبتنی بر بهره، بانک مرکزی از نرخ‌های بهره و ابزارهای مرتبط استفاده می‌کند، اما در نظام اسلامی، ابزارهای جایگزین مانند قرض‌الحسنه به‌کار گرفته می‌شوند. در این مقاله سیاست پولی مبتنی بر قرض‌الحسنه و اثرات آن بر متغیرهای عمده اقتصاد کلان با استفاده از مدل تولید کل و هزینه کل در چارچوب اصول اقتصاد اسلامی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج پژوهش حاضر نشان می‌دهد سیاست‌های پولی مبتنی بر قرض‌الحسنه به طور مثبت بر بخش‌های واقعی اقتصاد تأثیرگذار بوده و تولید را افزایش و اقتصاد را به سمت اشتغال کامل باز گردانده است. پژوهش حاضر یک مدل کامل از قرض‌الحسنه را به‌عنوان ابزار سیاست پولی با مکانیزم انتقال ارائه می‌دهد که در آن مدل نظری در قرض‌الحسنه به طور سیستماتیک توسعه‌یافته و می‌تواند به‌عنوان ابزار مؤثر سیاست پولی در دستیابی به اشتغال کامل و ثبات قیمت استفاده شود. این مدل سیاست پولی مبتنی بر قرض‌الحسنه می‌تواند افق جدیدی از رشد اقتصادی، اشتغال کامل و ثبات قیمت‌ها را با افزایش تولید و اشتغال و همچنین با حذف مازاد یا کمبود تقاضا، در اقتصاد ایجاد کند.
کلیدواژه‌ها
بانک‌های اسلامی
قرض‌الحسنه
اقتصاد
اقتصاد اسلامی
موضوعات
  1. ابن‌بابویه، محمد بن علی، غفاری، علی‌‌اکبر، و غفاری، علی‌‌اکبر (1363)، من لایحضره الفقیه. ۴ ج. قم – ایران، انتشارات جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامی.
  2. امینی، علی‌رضا، آیتی، سیدمحمدرضا، گرجی، ابوالقاسم (1380)، تحریر الروضة فی شرح اللمعة تالیف شهید ثانی، تهران: انتشارات سمت.
  3. جوزی‌زاده، منا، شیخ، محمدجواد، عباس، رضا (2016)، قرض‌الحسنه و بانکداری قرض‌الحسنه در آیینه‌ی مطالعات (مروری بر مطالعات تخصصی قرض‌الحسنه)، همایش بین‌المللی حسابداری، اقتصاد و بانکداری، 1-11.
  4. حبیبیان نقیبی، مجید، (1383)، قرض‌الحسنه نگرشی تفسیری- روایی، دوفصلنامه اقتصاد اسلامی، 4(16)، 11-34.
  5. حبیبیان‌نقیبی، مجید (1384)، قرض‌الحسنه و راهبرد تأمین نیازهای اساسی، فصلنامه پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی، 35(13)، 5-36.‎
  6. حسن زاده، علی، قویدل، صالح (1384)، چالش های تامین مالی خرد روستایی در ایران مقایسه تطبیقی صندوق‌های قرض‌الحسنه روستایی و گرامین بانک بنگلادش، فصلنامه اقتصاد کشاورزی و توسعه، 13(49)، 141-168.‎
  7. حقانی، فتح‌الله (1379)، بررسی تطبیقی بهره و ربا آیا بهره ربا است؟ تالیف: احمد عبدالرحمن‌یسری، چاپ اول، انتشارات احسان، تهران.
  8. خلیل بن احمد، آل‌عصفور، محسن، مخزومی، مهدی، و سامرائی، ابراهیم (1367)، العین. ۹ ج. قم – ایران، انتشارات مؤسسة دارالهجرة.
  9. دیلمی، حسن بن محمد، و ضیغم، اسماعیل (1385)، غرر الأخبار و درر الآثار فی مناقب أبی الائمة الأطهار علی أمیر المؤمنین، ۱ ج. قم – ایران، انشترات دلیل ما.
  10. صالح، صبحی، شریف رضی، محمد بن حسین، و علی بن ابی طالب (ع) (1372)، نهج البلاغة (صبحی الصالح). ۱ ج. قم – ایران، انتشارات مؤسسة دار الهجرة.
  11. طغیانی، مهدی، صادق‌پور، فاطمه، زرینی، ابراهیم (1395)، بررسی فقهی کارمزد تسهیلات قرض‌الحسنه، نشریه اقتصاد و بانکداری اسلامی، ۵(۱۵)، ۷-۲۱.
  12. عاملی، محمد بن حسن، حسینی جلالی، محمدرضا، و مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث (1367). تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. ۳۰ ج. قم – ایران، انتشارات مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث.
  13. غفاری، علی‌‌اکبر، کلینی، محمد بن یعقوب، و آخوندی، محمد (1363)، الکافی. ۸ ج. تهران – ایران، انتشارات دار الکتب الإسلامیة.
  14. غفاری، علی‌‌اکبر، و ابن‌شعبه، حسن بن علی (1363)، تحف العقول. ۱ ج. قم ایران، انتشارات جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
  15. قطب راوندی، سعید بن هبه‌الله، و مدرسه الامام المهدی علیه السلام (1365)، الدعوات (راوندی). ۱ ج. قم – ایران، انتشارات مدرسة الإمام المهدی (علیه السلام‏).
  16. لیثی واسطی، علی بن محمد، و حسنی بیرجندی، حسین (1376)، عیون الحکم و المواعظ. ۱ ج. قم – ایران، انتشارات مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، سازمان چاپ و نشر.
  17. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، مسترحمی، هدایت‌‌الله، غفاری، علی‌‌اکبر، بهبودی، محمدباقر، مصباح یزدی، محمد تقی، محمودی، محمدباقر، خرسان، محمدمهدی (1361)، بحار الأنوار. ۱۱۱ ج. بیروت – لبنان، انتشارات دار إحیاء التراث العربی.
  18. نوری، حسین بن محمدتقی (1366)، و مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، خاتمة مستدرک الوسائل. ۳۰ ج. بیروت – لبنان، انتشارات مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث.
  19. Azad, A. S., Azmat, S., Chazi, A., & Ahsan, A. (2018). Sailing with the non-conventional stocks when there is no place to hide. Journal of International Financial Markets, Institutions and Money, 57, 1-16.
  20. Brandt, L., & Hosios, A. J. (2010). Interest-free loans between villagers. Economic Development and Cultural Change, 58(2), 345-372.
  21. Chapra, M. U. (1996). Monetary management in an Islamic economy. Islamic economic studies, 4(1).
  22. Khan, M. S., & Mirakhor, A. (1986). The Islamic banking system in Iran and Pakistan. The Journal of Social, Political, and Economic Studies, 11(3), 317.
  23. Loeb, L. (2012). Outcaste (RLE Iran D): Jewish Life in Southern Iran. Routledge.
  24. Sari, N. M., Mirakhor, A., & Subky, K. H. M. (2017, January). Replacing the interest rate mechanism in monetary policy: Case of Malaysia. In Conference Proceedings ‘The 1st International Colloquium on Islamic Banking and Islamic finance’, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
  25. Selim, M. (2019). The effectiveness of Qard-al-Hasan (interest free loan) as a tool of monetary policy. International Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management, 12(1), 130-151.
  26. Siddiqi, M. N. (1983). Banking without interest (Vol. 5). Leicester: Islamic Foundation.

  • تاریخ دریافت 28 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 18 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 19 فروردین 1404
  • تاریخ اولین انتشار 19 فروردین 1404
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403