مجلس و اقتصاد

مجلس و اقتصاد

تحلیل سرمایۀ اجتماعی روستانشینان در راستای توسعۀ پایدار محلی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حکمرانی آب، کشاورزی و انرژی، دانشکدۀ حکمرانی، دانشگاه تهران، کرج، ایران
2 دانشیار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکدۀ کشاورزی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران
3 استاد گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.
چکیده
توسعه محلی نوعی از توسعه است که در سطح محلی و با منابع محلی انجام می شود. هدف این نوع از توسعه توانمندسازی جامعه محلی برای حل مشکلات و سامان دهی امور به دست خودشان است. سرمایه اجتماعی به عنوان یک مفهوم چندبعدی، تأثیر زیادی بر توسعه و پایداری مناطق محلی دارد. بر این اساس تحقیق حاضر با هدف تحلیل سرمایۀ اجتماعی روستانشینان در راستای توسعۀ پایدار محلی در سه روستای بسطاملو، دورمشکانلو و شرفه از توابع شهرستان خداآفرین، استان آذربایجان شرقی انجام شده است. برای این منظور با استفاده از پرسشنامه‌های تحلیل شبکه‌ای و مصاحبة مستقیم با کنشگران شبکه (اعضای کانون­های توسعۀ روستایی در سه منطقه)، پیوندهای اعتماد و مشارکت بررسی شدند. جامعه آماری شامل 73 نفر از اعضای کانون‌های توسعه روستایی در سه روستا بود که به صورت تصادفی انتخاب گردیدند. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارUCINET  و بر پایه شاخص‌های تراکم، تمرکز، انتقال‌پذیری، دوسویگی و میانگین فاصله ژئودزیک صورت گرفت. نتایج نشان داد که روستاهای بسطاملو و دورمشکانلو، به‌دلیل تراکم بالا و دوسویگی نسبتاً قوی، از ساختارهای اجتماعی منسجم برای توسعۀ مشارکتی برخوردارند. در مقابل، روستای شرفه با تراکم متوسط و دو­سویگی و انتقال‌پذیری ضعیف، ظرفیت توسعۀ محدودتری دارد. بنابراین ضرورت دارد با فراهم نمودن بستر اعتماد سازی، آموزش و تقویت روحیه مشارکت و همکاری جمعی در بین اعضای کانون­های توسعۀ روستایی، بستر مناسب برای انجام فعالیت­های مشارکتی و دستیابی به توسعه پایدار محلی فراهم گردد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  1. ابراهیمی آذرخواران، فریبا، قربانی، مهدی، سلاجقه، علی و محسنی ساروی، محسن. 1393. تحلیل شبکه اجتماعی ذینفعان محلی در برنامه عمل مدیریت مشارکتی منابع آب (مطالعه‌ی موردی: رودخانه جاجرود در حوزه آبخیز لتیان- روستای دربندسر). نشریه علمی- پژوهشی علوم و مهندسی آبخیزداری ایران. 8(25): 56-47.
  2. اذانی، مهری؛ مختاری ملک آبادی، رضا و مولایی، شهره. 1392. بررسی شاخص های توسعه پایدار محله ای منطقه 13 اصفهان. مجله برنامه ریزی فضایی (جغرافیا)، 2(9): 119-142. 20.1001.1.22287485.1392.3.2.9.8
  3. اسلامی، ایمان، ابراهیم زاده، حسین و اشتری مهرجردی، اباذر .1398. تحلیل شبکۀ اجتماعی از مدیریت مشارکتی و سرمایۀ اجتماعی در میان بهره برداران دام در استان یزد. توسعۀ محلی (روستایی-شهری)، 11(2): 483–500. 10.22059/jrd.2019.76781
  4. اکبری، الهام و عوض‌پور، لیلا. 1401. تحلیل پویایی سرمایۀ اجتماعی در توسعه و توانمندسازی جوامع محلی در مناطق خشک؛ کاربرد تحلیل شبکۀ اجتماعی. نشریه علمی- پژوهشی مرتع و آبخیزداری. دوره 75. شماره 3. صص 345-333. 10.22059/jrwm.2022.351397.1685
  5. پوررضا کریمسرا، ناصر و دهقان، حسین .1398. نقش مگامال ها و مغازه های محلی در سرمایۀ اجتماعی محلی شهروندان تهرانی. توسعۀ محلی (شهری-روستایی)، 11(2): 387-408.  10.22059/jrd.2019.76753
  6. خدایی، علی و زندی، رحمان. 1403. پایش تغییرات زمانی کاربری اراضی شهرستان خداآفرین و کلیبر با استفاده از فناوری سنجش از دور، نشریه علوم محیطی، 22(2): 225-244. 10.48308/envs.2023.1341
  7. رمضانی، سعید و رحیمی، مجید. 1403. نظام حکمرانی آلودگی هوا: کاربرد تحلیل شبکۀ سازمانی در اجرای قانون هوای پاک. نشریه حکمرانی منابع طبیعی. دوره 1. شماره 1. صص 49-39.  10.22059/jnrg.2024.367281.1005
  8. قربانی، مهدی. (1398). سند برنامه عمل تحلیل و ارزیابی اجتماعی- سیاستی پروژه‌های منابع طبیعی کشور، انتشارات دانشگاه تهران، 65 صفحه.
  9. قربانی، مهدی، گرکانی، سید امیرحسین، عوض‌پور، لیلا، یزدان‌پرست، مریم و امیری، سجاد. 1403. پویایی سرمایه اجتماعی شبکه ذی‌نفعان محلی در راستای مدیریت مشارکتی روستایی مطالعه موردی: شهرستان گچساران. فصلنامه پژوهش‌های روستایی. دوره 15. شماره 3. صص 109-125. 10.22059/jrur.2025.373794.1924
  10. قربانی، مهدی، گرکانی، سید امیرحسین، حمیدی، مینا، امیری، سجاد، رحیمی، مجید. 1403. ارزیابی سرمایه اجتماعی اجتماعات محلی در راستای حکمرانی سرزمین (منطقۀ مورد مطالعه: شهرستان تفتان)، نشریه مرتع و آبخیزداری، 78(1): 17-27. http//doi.org/10.22059/jrwm.2024.291226.1759
  11. قربانی، مهدی؛ عوض پور، لیلا؛ رحیمی، مجید؛ موسوی، هما و اسماعیلی، بهناز. 1397. تحلیل سرمایة اجتماعی درون‌گروهی در راستای مدیریت مشارکتی مناطق خشک، تحقیقات مرتع و بیابان ایران، 25(2): 378-387.  https://doi.org/10.22092/ijrdr.2018.116849                                                            
  12. قربانی، مهدی؛ عوض پور، لیلا؛ یوسفی، محسن. 1394. تحلیل و ارزیابی سرمایة اجتماعی در راستای تقویت تاب آوری جوامع محلی و مدیریت پایدار سرزمین (منطقة مورد مطالعه: استان خراسان جنوبی، پروژة بین المللی (RFLDL)، نشریه مرتع و آبخیزداری، 68(3): 625-645.  https://doi.org/10.22059/jrwm.2015.56141
  13. قربانی، مهدی؛ عوض پور، لیلا و یوسفی، محسن و حیدری کهنعلی، صادق. 1397. ارزیابی خصوصیات ساختاری سرمایۀ اجتماعی شبکۀ ذینفعان محلی در راستای حکمرانی مشارکتی منابع طبیعی (منطقۀ مورد مطالعه: شهرستان سرایان، استان خراسان جنوبی)، نشریه مرتع و آبخیزداری، 71(1): 241-252. https://doi.org/10.22059/jrwm.2017.203990.995
  14. قربانی، مهدی و عوض پور، لیلا. 1396. تحلیل خصوصیات ساختاری شبکه زنان روستایی در استقرار مدیریت مشارکتی مناطق بیابانی، نشریه تحقیقات مرتع و بیابان ایران، 24(2): 383-391. https://doi.org/10.22092/ijrdr.2017.113132
  15. کاظمیان، غلامرضا؛ قربانی زاده، وجه الله و شفیعا، سعید. 1392. دستیابی به توسعه پایدار محلی از طریق ظرفیت اجتماعی ساکنین و فعالان اقتصادی محله غیر رسمی، مطالعه موردی: محله شمیران نو، فصلنامه مطالعات شهری، 1(4): 3-12.

  • تاریخ دریافت 25 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 26 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 18 خرداد 1404
  • تاریخ اولین انتشار 18 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1404