این پژوهش، با هدف تبیین پیوندهای واقعی-خزانه‌ای، به شناسایی تعیین‌کننده‌های کلان اقتصادی جانب هزینه‌های خزانه‌ای عملیاتی دولت در ایران طی سال‌های 1972 تا 2020 (1351-1399) با استفاده از روش حداقل مربعات معمولی پویا (DOLS) می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهند که تورم، تمرکزگرایی، اندازه دولت بر حسب کارآیی و جمعیت نسبی در سن کار اثر مثبت بر جانب هزینه‌های خزانه‌ای دولت در ایران داشته و خلاف‌آمد آن، رشد اقتصادی و باز بودن تجاری اثر منفی داشته‌اند. از یک سو، فهم غالب از علم اقتصاد آن است که تأمین مالی هزینه‌های خزانه‌ای دولت از طریق چاپ پول منجر به افزایش تورم می‌شود؛ از سوی دیگر، بر پایه یافته‌های این پژوهش، افزایش تورم نیز منجر به افزایش هزینه‌های خزانه‌ای دولت می‌شود. پیوند این دو واقعیت، گویای آن است که «یک دور نامبارک» در اقتصاد ایران ایجاد شده که فرآیندی خودافزا است. بنابراین، دلالت مرکزی این پژوهش در حمایت از طراحی و پیاده‌سازی یک استراتژی رشد اقتصادی «سرمایه‌انسانی‌بر» در پیوند با دولتی کوچک‌تر و کارآتر، اقتصادی بازتر، تمرکززدایی خزانه‌ای بیش‌تر، پرهیز از مداخله‌ها و ایجاد انحراف‌های قیمتی در بازارهای عوامل تولید، پای‌بندی به مرز کارآی مداخله دولت در بازار، و شاخص‌سازی کامل هزینه‌های خزانه‌ای است که حاکمیت به آن «پای‌بندی سخت» داشته باشد. در مجموع، پیگیری چنین استراتژی رشدمحوری باعث کاهش نیاز به «مداخله‌های بیش‎‌‎تر توسط یک دولت بزرگ‌تر و ناکارآتر» می‌شود
طبقه‌بندی JEL: H50، H30، E31، O40، C32.